Học piano có cần đàn 88 phím không?

Bạn không cần đàn 88 phím để học piano. Đàn 61 phím đủ để bắt đầu và chơi phần lớn nhạc phổ thông. Đàn 76 phím chơi được gần hết mọi thể loại, nhưng không chơi được toàn bộ kho nhạc cổ điển. Bạn cần 88 phím khi muốn chơi những bài dùng đến các quãng tám ngoài cùng, thường muộn hơn nhiều so với bạn nghĩ khi đọc các hướng dẫn mua đàn. Cần bao nhiêu phím tùy vào bài bạn muốn chơi, chứ không phải bạn có học piano nghiêm túc hay không.

Còn một câu hỏi ít người đặt ra hơn: ứng dụng bạn dùng để học có biết đàn thật có bao nhiêu phím không? Nếu mặc định đàn đủ 88 phím, ứng dụng có thể hiển thị những nốt không có trên đàn và người mới học dễ tưởng mình chơi sai.

Mỗi loại đàn có giới hạn riêng về quãng phím. Độ nặng dưới đầu ngón tay cũng ảnh hưởng đến cách chơi. Bạn có thể kiểm tra quãng nốt của một bài cụ thể có nằm trong quãng phím của đàn không và điều chỉnh khi cần.

Chúng tôi làm ra Songscription và Anything Piano, một trong những ứng dụng được nhắc đến dưới đây. Quãng phím là đặc điểm của nhạc cụ, không phụ thuộc vào sản phẩm hay trang hướng dẫn bạn dùng.

Câu trả lời ngắn gọn

• 49 phím, bốn quãng tám. Đủ cho tháng đầu tiên, nhưng bạn sẽ sớm cần nhiều phím hơn. Nếu được cho hoặc mượn thì ổn, còn mua thì không đáng.
• 61 phím, năm quãng tám. Đây là mức tối thiểu thực sự để học đàn bài bản, đủ chơi phần lớn nhạc pop, rock và nhạc của các ca sĩ kiêm sáng tác. Phần lớn người mua đàn 61 phím không gặp giới hạn lớn đến mức phải hối tiếc.
• 76 phím. Chơi được gần hết mọi thể loại, nhưng không chơi được toàn bộ kho nhạc cổ điển hay những bản phối chủ ý dùng đến hai đầu bàn phím. Cỡ đàn này ít phổ biến, nhưng thường có giá tốt trong các tin rao đàn cũ.
• 88 phím, hơn bảy quãng tám. Cần thiết cho nhạc cổ điển, khi muốn chơi bản nhạc xuất bản đúng như bản viết và cho những bài có phần tay trái trải rộng. Nếu đã biết mình muốn chơi piano cổ điển, bạn nên mua loại này.

Nếu còn phân vân, hãy chọn đàn 61 phím có độ nặng thay vì đàn 88 phím không có độ nặng. Chọn đàn nhiều phím nhưng không có độ nặng là một trong những sai lầm mua đàn thường gặp nhất. Phần nói về độ nặng phím dưới đây giải thích lý do.

Mỗi loại đàn thiếu những gì?

Đàn 61 phím thường có quãng từ C2 đến C7.

Quãng tám trầm

Dưới C2 là quãng từ A0 đến B1. Người chơi thường dùng quãng này để tạo độ dày hơn là chơi giai điệu: đánh cùng nốt ở hai quãng tám bằng tay trái, nốt gốc trầm của một hợp âm lớn, hay tiếng trầm rung dưới một đoạn nhạc phim. Thiếu nó, bản phối nghe mỏng hơn chứ không hẳn là sai. Nhiều bài pop hoàn toàn không cần đến quãng này. Nhạc cổ điển là ngoại lệ: âm trầm là một phần cấu trúc của bài và thiếu nốt trầm tức là thiếu một nốt trong bản nhạc.

Quãng tám cao

Trên C7 là một số phím cao nhất, tạo âm thanh trong sáng cho quãng tám kết bài, một câu luyến tay phải hay tiếng ngân như hộp nhạc. Những nốt này ít gặp hơn nốt trầm. Khi gặp, bạn thường có thể hạ đoạn đó xuống một quãng tám mà không ai nhận ra.

Giới hạn dễ gây vướng nhất

Khó khăn lớn hơn xuất hiện khi bạn đọc bản nhạc xuất bản trên đàn ít phím. Khi đã biết đọc nốt và bắt đầu mua sách nhạc, mỗi khi bản nhạc có nốt nằm ngoài quãng phím của đàn, bạn lại phải tự chuyển hoặc sửa đoạn đó. Thay vì chỉ vướng ở vài bài, bạn phải chỉnh sửa từng bài. Nếu mục tiêu là đọc bản nhạc xuất bản, đó là lý do thực tế để chọn đàn 88 phím, dù thường phải đến sau khi mua đàn bạn mới gặp giới hạn này. Hướng dẫn làm cho một bản piano dễ chơi hơn nói về cách chỉnh sửa. Còn khi đổi giọng là cách gọn hơn, bạn có thể chuyển giọng bản nhạc cho cả bài cùng lúc.

Độ nặng phím quan trọng hơn số phím

Số phím quyết định bạn chơi được những bài nào. Độ nặng phím ảnh hưởng đến cách bạn chơi tất cả những bài đó, nhưng các hướng dẫn mua đàn thường ít chú ý đến thông số này.

Phím không có độ nặng bật trở lại ngay và không có lực cản, giống phím đàn organ. Loại phím này dễ khiến bạn quen với cách chọc ngón tay xuống phím, khó chuyển sang piano thật. Chúng cũng thường không nhạy lực, nên bạn đánh thế nào thì âm lượng vẫn như nhau. Phím bán nặng có thêm lực cản và tạo khác biệt rõ rệt. Phím cơ búa, đôi khi gọi là phím nặng hoàn toàn, mô phỏng cơ chế của piano cơ và nặng hơn ở quãng trầm. Nếu đủ khả năng chi trả, bạn nên chọn loại này.

Bạn nên chọn phím nhạy lực. Nếu không có độ nhạy lực, bạn không tập được độ mạnh nhẹ, cũng không tập được cách xử lý câu nhạc. Ứng dụng vẫn có thể báo bạn đánh đúng nốt, nhưng sẽ không nói gì về chuyện mọi nốt đều có cùng âm lượng.

Ứng dụng có biết đàn của bạn có bao nhiêu phím không?

Ít người kiểm tra điều này trước khi đăng ký. Với đàn ít phím, điều này có thể quyết định bạn dùng được ứng dụng hay cứ bị báo chơi sai mà không rõ lý do.

Phần lớn ứng dụng học đàn vẽ đủ 88 phím trên màn hình và mặc định đàn trước mặt bạn cũng vậy. Nếu bài có nốt A1 mà đàn chỉ xuống đến C2, nốt sẽ rơi về phía một phím không tồn tại. Bạn không đánh nốt đó và ứng dụng ghi nhận là bỏ lỡ. Giao diện không báo nốt nằm ngoài quãng đàn, nên người mới học dễ tưởng mình chơi kém hơn thực tế.

Khi thiết lập, Anything Piano hỏi đàn có 49, 61, 76 hay 88 phím. Sau đó, ứng dụng vẽ đúng bàn phím bạn có và căn các nốt rơi theo bàn phím ấy. Những gì bạn thấy trên màn hình khớp với đàn dưới tay. Ứng dụng cũng có thể hiển thị số ngón trên các nốt rơi để bạn biết dùng ngón nào cho từng nốt. Với người dùng đàn dành cho người mới học, cách thiết kế này tránh được nhiều trường hợp báo nhầm lỗi.

Ở những ứng dụng có thư viện bài hát, thường có người phối từng bài; một người phối giỏi sẽ chủ ý giữ bản dành cho người mới trong quãng phím phù hợp. Anything Piano tạo phần piano từ chính bản ghi, nên quãng phím phụ thuộc vào bản ghi đó. Đổi lại, bạn có thể đưa vào bất kỳ bài hát nào. Biết số phím giúp ứng dụng tạo bài mà bạn chơi được trên đàn 61 phím. Ứng dụng cũng nghe qua micrô, bên cạnh Bluetooth và USB MIDI. Điều này hữu ích vì đàn ít phím giá rẻ thường không có cổng MIDI. Anything Piano chỉ tạo bài hướng dẫn dạng piano roll, không tạo bản nhạc; nếu muốn in bản nhạc từ cùng bản ghi, bạn cần dùng Songscription.

Cách kiểm tra quãng nốt của một bài có nằm trong quãng phím của đàn không

1. Tìm nốt thấp nhất và cao nhất. Trên bản nhạc, xem dòng nhạc đầu, dòng cuối và những đoạn cao trào dễ nhận thấy. Với piano roll, bạn có thể nhìn nhanh hai đầu quãng nốt. Đây là một lợi thế ít được nhắc tới của việc đọc piano roll thay vì bản nhạc.
2. So với quãng đàn. Đàn 61 phím có quãng từ C2 đến C7. Đàn 76 phím thường từ E1 đến G7. Đàn 88 phím từ A0 đến C8.
3. Nếu chỉ có một hoặc hai nốt nằm ngoài quãng, hãy chuyển chúng vào trong. Chơi nốt ngoài quãng cao hơn hoặc thấp hơn một quãng tám. Với một nốt trầm đơn lẻ, sẽ không ai nghe ra khác biệt.
4. Nếu cả đoạn nằm ngoài quãng, hãy chuyển giọng cả bài. Chuyển toàn bộ bài lên một quãng bốn nghe liền mạch hơn là chuyển ba nốt nằm rải rác. Dù sao thì chuyển giọng cũng là một kỹ năng đáng học.
5. Nếu là nhạc cổ điển và quãng âm gắn với cấu trúc bài, hãy tạm chọn bài khác. Một số bài không phù hợp với đàn ít phím; cố chơi trên đàn đó có thể khiến bài không còn nghe như vốn có.

Nên mua đàn nào?

• Nếu đã có đàn phím, hãy bắt đầu với đàn đó. Một cây đàn nhạy lực và ứng dụng nghe qua micrô là đủ để bắt đầu. Biết được sau ba tháng bạn có còn tập hay không đáng giá hơn bất kỳ thông số nào.
• Nếu mua đàn đầu tiên, hãy chọn 61 phím có độ nặng và nhạy lực. Ở mức này, bạn không còn phải đánh đổi kỹ thuật chơi vì những hạn chế của đàn.
• Nếu đã biết mình muốn chơi nhạc cổ điển, hãy mua đàn 88 phím cơ búa ngay. Bạn sẽ phải thay đàn nhỏ hơn trong vòng một năm.
• Xem đàn cũ trước khi xem đàn mới. Piano điện nặng và khó di chuyển, nhưng thường vẫn hoạt động tốt dù giá bán lại đã giảm nhiều.
• Đừng mua dây cáp trước. Kết nối MIDI chính xác hơn nhận âm qua micrô và là một lựa chọn nâng cấp, không phải điều kiện bắt buộc. Bài học piano không cần đàn MIDI giải thích thêm về điều này.

Lời cuối

Nhiều người lo về chuyện đàn 88 phím vì một nỗi băn khoăn khác: mua đàn rẻ hơn có phải là không nghiêm túc với việc học không? Không phải vậy. Rất ít người bỏ học piano vì đàn quá ít phím. Họ bỏ vì bài tập khiến họ chán, hoặc vì đàn cứ nằm trong bao. Đàn đủ phím thậm chí còn khiến cả hai chuyện đó dễ xảy ra hơn một chút.

Hãy chọn cây đàn mà bạn sẽ để sẵn trong phòng khách, kiểm tra xem phím có nhạy lực không, rồi xem phần mềm có biết bạn mua đàn gì không. Anything Piano hỏi số phím và vẽ đúng bàn phím của bạn. Với đàn 61 phím, điều đó là điểm khác biệt giữa một ứng dụng giúp bạn học và một ứng dụng có vẻ đang trừ điểm vì đàn của bạn thiếu phím. Khi bạn bắt đầu thấy vướng vì thiếu phím, bạn sẽ nhận ra qua một bài cụ thể mình muốn chơi. Đó là lý do nâng cấp đàn rõ ràng hơn một bảng thông số.