Cách chép nhạc cho người mới: nghe chép và dùng AI

Đây là một phần trong hướng dẫn tạo bản nhạc.

Chép nhạc là nghe một bản ghi rồi ghi lại thành bản nhạc. Khi tập kỹ năng này, bạn học cách nghe ra chỗ đổi hợp âm, cảm được tiết tấu và hiểu cách một bản phối vận hành. Giờ đây, công cụ AI đã làm được phần lớn công đoạn ghi chép, nhưng bạn vẫn cần những kỹ năng nghe ấy. Điều thay đổi là bạn dành thời gian cho phần việc nào.

Bạn có thể tự nghe chép từ đầu hoặc đưa AI vào quá trình làm việc. Phần lớn người làm nhạc kết hợp cả hai, tùy tình huống mà dựa vào cách này nhiều hơn cách kia.

Vì sao vẫn nên học nghe chép nhạc

Nghe một hợp âm, một đoạn riff (câu nhạc ngắn lặp lại) hay đường bass rồi tìm ra những nốt trong đó là kỹ năng nền tảng của người chơi nhạc. Kỹ năng ấy cũng giúp bạn ứng tấu tốt hơn, học bài nhanh và hiểu cách những bài nhạc mình yêu thích được tạo nên. Công cụ AI có thể tạo tệp bản nhạc, nhưng không thể rèn kỹ năng nghe thay bạn.

Khi đã nghe chép tốt, bạn không nhất thiết phải nghe chép từng bài từ đầu. Tập chép nhạc giúp bạn rèn kỹ năng nghe. Lúc này, bạn có thể dùng công cụ AI để làm việc nhanh hơn mà không lệ thuộc vào nó.

Cách nghe chép nhạc

Bước 1: Chọn bài phù hợp

Hãy bắt đầu với bài hơi khó hơn trình độ hiện tại: đủ vừa sức để bạn tiến bộ, nhưng vẫn có điều mới để học. Một bài có tiếng nhạc cụ rõ ràng, giai điệu nổi bật và hòa âm dễ đoán sẽ dễ chép hơn bản phối dày với nhiều giai điệu đối đáp. Khi mới tập, bạn nên chọn bản ghi độc tấu hoặc nhóm nhạc nhỏ trước khi thử sức với bản phối đầy đủ.

Bước 2: Tìm giọng

Trước khi chép nốt, hãy tìm giọng của bài. Cách đơn giản nhất là tìm nốt mà bài nhạc trở về, thường là nốt cuối của giai điệu hoặc nốt bass nổi bật nhất trong điệp khúc. Đó có thể là nốt chủ. Sau đó, nghe xem bài mang màu trưởng hay thứ để xác định giọng.

Biết trước giọng sẽ giúp phần còn lại đơn giản hơn nhiều. Phần lớn nốt bạn chép sẽ nằm trong giọng đó. Khi nghe thấy nốt nằm ngoài giọng, bạn sẽ nhận ra đó là ngoại lệ thay vì phải dò từng nốt từ đầu.

Bước 3: Tìm vòng hợp âm

Hãy nghe đường bass. Nốt bass thường là nốt gốc của từng hợp âm, nên chép đường bass trước sẽ cho bạn bộ khung của vòng hợp âm. Từ đó, nghe xem mỗi hợp âm là trưởng, thứ hay có thêm nốt mở rộng như nốt 7 hoặc nốt 9. Với phần lớn nhạc đại chúng, tìm được vòng hợp âm là bạn đã đi được 80% chặng đường để có một bản chép dùng được.

Bước 4: Chép giai điệu

Khi đã biết giọng và vòng hợp âm, bạn sẽ chép giai điệu nhanh hơn nhiều. Phần lớn nốt giai điệu sẽ là nốt thuộc hợp âm bên dưới, chẳng hạn nốt gốc, nốt 3, nốt 5 hoặc nốt 7, hay là nốt thuộc âm giai của giọng. Khi nghe thấy một nốt khác, bạn nên dừng lại nghe kỹ hơn. Những chỗ đó thường tạo nên nét riêng của bài hát.

Bước 5: Phát chậm lại

Với đoạn nhanh, hãy dùng công cụ giảm tốc độ phát mà không đổi cao độ. Transcribe! của Seventh String là công cụ phổ biến cho việc này. Phần lớn phần mềm làm nhạc cũng có tính năng tương tự, và bạn cũng có thể dùng ứng dụng trên điện thoại. Phát ở tốc độ 50% giúp bạn nghe rõ từng nốt trong những đoạn lướt qua rất nhanh ở tốc độ bình thường. Người chép nhạc chuyên nghiệp vẫn thường làm vậy.

Bước 6: Chơi theo để kiểm tra

Để kiểm tra bản chép, hãy chơi theo bản ghi và nghe xem hai phần có khớp nhau không. Khi đối chiếu bản chép với âm thanh, bạn sẽ phát hiện chỗ sai nhịp, sai nốt và thiếu bè nhanh hơn bất kỳ cách nào khác. Hãy sửa lại những chỗ chưa đúng.

Kết hợp AI với nghe chép nhạc

Khi đã biết nghe chép, bạn có thể dùng AI để làm việc nhanh hơn. Một cách hữu ích là đưa bài hát vào công cụ AI trước, rồi nghe lại để kiểm tra kết quả. AI lo phần ghi từng nốt lên trang nhạc, còn bạn nghe, tìm lỗi và chỉnh lại bản chép.

Những công cụ như Songscription chép nhạc trong một hoặc hai phút và tạo ra cả bản nhạc lẫn MIDI. Kết quả hiếm khi hoàn hảo, nhất là với bản phối đầy đủ, nhưng vẫn là điểm khởi đầu tốt hơn nhiều so với trang giấy trắng. Lúc nghe bản ghi và soát lại bản chép cũng là lúc kỹ năng nghe chép phát huy tác dụng rõ nhất. Bạn tìm lỗi nhanh hơn vì đang kiểm tra một bản nháp thay vì học bài hát từ đầu.

Khi nào nên dùng cách nào

Bạn có thể chọn cách làm theo mục đích và bài nhạc:

• Nếu đang rèn tai nghe, hãy tự nghe chép mà không nhờ AI. Cứ kiên trì qua những chỗ khó, vì đó là lúc bạn rèn kỹ năng.
• Nếu bạn làm nhạc chuyên nghiệp và cần chép nhạc cho một dự án, hãy dùng AI tạo bản nháp rồi nghe lại để kiểm tra. Cách này nhanh và chính xác hơn so với khi chỉ dùng một trong hai cách.
• Nếu bạn dạy nhạc và đang soạn tài liệu cho học viên, dùng AI gần như lúc nào cũng đáng cân nhắc. Thời gian tiết kiệm được giúp bạn soạn thêm tài liệu.
• Nếu bài nhạc phức tạp, chẳng hạn có nhịp lẻ, nhiều bè đan xen hoặc nhịp độ tự do, công cụ AI sẽ gặp khó. Nghe chép đoạn khó và dùng AI cho đoạn đơn giản hơn có thể là cách nhanh hơn.

Lời kết

Kỹ năng nghe chép giúp ích cho nhiều mặt trong công việc của người chơi nhạc. Bạn hiểu dần cách bài hát được tạo nên, học ngôn ngữ âm nhạc của một thể loại và rèn khả năng bắt nhịp với ban nhạc, nghe ra chỗ đổi hợp âm ngay lúc đang chơi. Đưa bài hát vào công cụ sẽ không tự đem lại những kỹ năng ấy. Bạn cần ngồi nghe bản ghi, tìm hiểu chuyện gì đang diễn ra và liên hệ những gì nghe được với kiến thức âm nhạc.

Khi đã nghe chép đủ tốt để kiểm tra nhanh một bản chép, bạn có thể dùng công cụ AI để rút thời gian làm việc từ nhiều giờ xuống còn 20 phút. Bạn có thêm thời gian cho những phần công cụ không làm được, như chọn cách phối và chăm chút chi tiết khi biểu diễn. Hai cách bổ trợ cho nhau, và phần lớn người làm nhạc dùng cả hai tùy tình huống.