Các dạng chép nhạc: tổng phổ, lead sheet và những dạng khác

Bài viết này thuộc bảng thuật ngữ ký âm.

Chép nhạc là chuyển một bản ghi thành bản nhạc để đọc và chơi theo. Dạng bạn chọn quyết định những gì xuất hiện trên trang giấy. Chọn sai dạng, bạn có thể nhận về quá nhiều chi tiết không cần đến hoặc quá ít thông tin để chơi bài hát.

Năm dạng chép nhạc thường gặp khác nhau ở cách ghi: tổng phổ, lead sheet, bảng hợp âm, bản chép solo và bản chép cho nhóm nhạc.

Chép nhạc là gì

Khi chép nhạc, người chép nghe bản ghi rồi ghi lại nốt, tiết tấu, hợp âm và cấu trúc bài hát. Kết quả có thể là bản nhạc, lead sheet, bảng hợp âm hoặc tệp số như MIDI hay MusicXML, tùy nhu cầu.

Người viết nhạc phim cần ghi đầy đủ từng nhạc cụ. Ca sĩ học một bài mới cần ít thông tin hơn nhiều, còn người chơi guitar xem lại danh sách bài diễn có khi chỉ cần một trang để nhìn theo. Chọn dạng phù hợp ngay từ đầu sẽ giúp những bước sau dễ hơn.

Chép tổng phổ

Tổng phổ ghi đầy đủ tất cả nhạc cụ. Mỗi nhạc cụ có một khuông riêng, ghi chính xác phần cần chơi. Đây là dạng chép đầy đủ nhất và cũng tốn nhiều công nhất.

Dạng này phù hợp khi bạn cần thấy từng bè kết hợp với nhau ra sao, chứ không chỉ đọc từng bè riêng lẻ. Người phối khí cho dàn nhạc dùng tổng phổ để nhìn toàn bộ bản phối. Người viết nhạc phim dùng nó để khớp phần nhạc với diễn biến trên màn hình. Học viên cũng đọc tổng phổ để hiểu một tác phẩm được viết như thế nào.

Khó nhất là khối lượng chi tiết. Một trang tổng phổ cho dàn nhạc có thể có hết dòng này đến dòng khác, mỗi dòng đều phải chính xác và khớp với những dòng còn lại. Một lỗi trong một bè cũng khiến người đọc hiểu sai cả trang.

Chép lead sheet

Lead sheet ghi giai điệu thành nốt, với tên hợp âm ở phía trên. Người chơi tự quyết định cách đệm và thêm thắt phần còn lại.

Đây là dạng mà phần lớn nhạc công học từ sớm. The Real Book, tuyển tập các bản jazz kinh điển mà gần như người chơi jazz nào cũng học qua, gồm phần lớn là lead sheet.

Người viết nhạc và ban nhạc cũng dùng dạng này để chia sẻ bài hát và để người chơi khác tự chọn cách chơi. Hai người đọc cùng một lead sheet vẫn có thể tạo ra hai bản phối hoàn toàn khác nhau.

Với công cụ phối và tạo bản cover, Songscription tạo ra các thành phần của lead sheet: giai điệu cùng hợp âm bên dưới. Nếu muốn chỉnh sửa thêm trên nền tảng khác, bạn có thể xuất kết quả sang MusicXML rồi mở ở đó.

Chép bảng hợp âm

Bảng hợp âm là dạng giản lược nhất trong năm dạng. Nó cho biết cấu trúc bài hát và cần chơi gì ở mỗi đoạn, nhưng không ghi giai điệu thành nốt. Người chơi có đủ thông tin để chơi hết bài mà không cần đọc từng chi tiết.

Nhiều ban nhạc dựa vào bảng hợp âm khi tập. Mọi người cần biết chơi hợp âm nào và lúc nào chuyển đoạn. Vì đã biết bài hát, họ không cần giai điệu viết thành nốt. Bảng hợp âm giúp cả nhóm nhanh chóng theo cùng một cấu trúc.

Lead sheet thì ghi giai điệu để ca sĩ hoặc người chơi solo theo dõi. Bảng hợp âm bỏ phần đó, chỉ ghi hợp âm để người đã biết bài hát tập trung vào phần cần chơi.

Chép solo

Bản chép solo ghi chính xác phần chơi của một nhạc cụ hoặc giọng hát, từng nốt một. Những phần khác trong bản ghi không xuất hiện. Đây là dạng Songscription làm đặc biệt tốt vì các mô hình của Songscription mạnh nhất khi chép một nhạc cụ. Khi dùng công cụ chuyển âm thanh thành bản nhạc để chép phần piano, câu đàn guitar hay giai điệu phần hát, kết quả thường ít lỗi.

Người chơi dùng bản chép này khi muốn học một phần cụ thể từ bản ghi. Người chơi guitar học một đoạn solo hay ca sĩ tìm hiểu cách hát trong bản ghi đều cần biết chính xác các nốt và thời điểm vào nốt để tập theo.

Đây cũng là một cách tốt để tìm hiểu cách một nhạc công chơi. Bạn thấy được họ dừng ở đâu, đặt từng câu nhạc vào thời điểm nào và giữ nốt nào lâu hơn. Đọc bản chép của người khác có ích, nhưng khó thay thế việc luyện tai khi tự chép.

Chép cho nhóm nhạc

Bản chép cho nhóm nhạc ghi tất cả các bè của một nhóm nhỏ trong cùng một tài liệu. Thay vì chỉ có một dòng giai điệu hay bảng hợp âm, bạn có phần của từng nhạc cụ xếp chồng trên cùng trang để thấy cả nhóm chơi cùng nhau ra sao.

Người phối khí dùng dạng này để tìm hiểu hoặc tái tạo cách các nhạc công trong một nhóm nhỏ phối hợp. Với ban nhạc, nhóm đàn dây nhỏ hay nhóm kèn, bạn thấy được từng người chơi gì cùng lúc và các bè đan vào nhau thế nào. Lead sheet và bảng hợp âm chỉ ghi một phần thông tin về bài nhạc nên khó thể hiện điều đó hơn.

Ở đây cần phân biệt tổng phổ với bản nhạc của từng người chơi. Bản riêng chỉ ghi phần một người cần chơi, còn tổng phổ đặt tất cả các bè cạnh nhau. Bản chép cho nhóm nhạc tạo ra một tổng phổ để người đọc thấy cả nhóm kết hợp với nhau thay vì chỉ thấy phần của mình.

Công cụ chép nhạc AI xử lý từng dạng thế nào

Công cụ chép nhạc AI nghe và chép lại bản ghi, công việc vốn có thể mất hàng giờ. Chúng nhận diện nốt và tiết tấu trong bản ghi, xác định tên hợp âm và tách phần của từng nhạc cụ. Cùng một công cụ có thể chép một dòng giai điệu hoặc xử lý bản phối phức tạp hơn.

Định dạng đầu ra quyết định bước tiếp theo. Bạn có thể in bản nhạc ra để đọc; còn MIDI và MusicXML dùng để chỉnh sửa và chuyển giữa các chương trình. Hướng dẫn chép nhạc giải thích cách kết hợp các định dạng này trong quá trình làm việc.

Không công cụ nào luôn chép đúng mọi thứ. Bạn vẫn cần nghe lại, tìm những nốt sai và chỉnh sửa. Phần mềm giúp bỏ qua bước chép ban đầu vốn mất nhiều thời gian. Nếu muốn tìm hiểu kỹ hơn về lỗi thường gặp và cách sửa, hãy đọc bài sửa lỗi chép nhạc bằng AI.

Chọn dạng chép nhạc phù hợp

Hãy chọn theo mục đích và người sẽ đọc bản nhạc:

• Cần thấy tất cả các bè kết hợp với nhau? Chọn tổng phổ.
• Muốn người chơi khác tự chọn cách chơi bài hát? Chọn lead sheet.
• Cần cả ban nhạc chơi cùng hợp âm khi tập? Chọn bảng hợp âm.
• Muốn tìm hiểu chính xác một người chơi đã trình diễn thế nào? Chọn bản chép solo.
• Muốn tái tạo cách một nhóm nhỏ chơi cùng nhau? Chọn tổng phổ cho nhóm nhạc.

Bạn có thể thử công cụ chép nhạc miễn phí của Songscription và tải một bản ghi lên để xem dạng kết quả nào phù hợp với dự án.

Chọn trước khi bắt đầu

Mỗi dạng chép nhạc phù hợp với một nhu cầu. Một bảng hợp âm ghi vội trước buổi diễn có thể là thứ bạn cần, còn tổng phổ cho cả dàn nhạc có thể quá chi tiết. Khi biết mỗi dạng ghi lại những gì, bạn có thể chọn theo tình huống thay vì luôn dùng dạng mình đã quen.

Chọn dạng trước khi bắt đầu sẽ có ích hơn là đợi đến lúc chép xong. Cùng một bản ghi có thể trở thành tổng phổ, lead sheet hoặc một bản chép solo. Bản dành cho người viết nhạc phim có thể không dùng được với người chơi guitar trong buổi tập. Trước hết, hãy xác định ai sẽ đọc bản nhạc, rồi chọn dạng phù hợp với người đó.