Bài này nằm trong loạt hướng dẫn chuyển một bài hát sang bất kỳ tông nào.
Nếu từng nghe một ban nhạc chỉnh đàn theo cùng một nốt hoặc thấy bản nhạc ghi “in C”, bạn đã gặp concert pitch. Đó là mốc cao độ chung giúp piano, violin và trumpet chơi khớp với nhau, dù một số nhạc cụ đọc nốt khác với âm phát ra. Hiểu cao độ thực cũng giúp bạn hiểu vì sao có nhạc cụ chuyển giọng và vì sao cùng một bản nhạc có thể viết theo hai cách.
Concert pitch nghĩa là gì
Concert pitch là cao độ thực phát ra, cũng là mốc chung để cả nhóm chỉnh nhạc cụ cho khớp nhau. Theo chuẩn thông thường, nốt La ngay trên Đô giữa, ký hiệu A4, có tần số 440 Hz. Cả dàn nhạc lấy đó làm mốc, nên trước khi chơi thường chỉnh theo cùng một nốt La. Khi ai đó yêu cầu nốt Đô concert, họ nói đến cao độ thực mà mọi người nghe thấy, bất kể nốt ghi trên bản nhạc riêng của từng người là gì. Cao độ thực cũng là cơ sở để hiểu chuyển giọng là gì: trước khi chuyển bài hát sang tông mới, bạn cần biết cao độ ban đầu thực sự là gì.
Nhạc cụ nào chơi theo cao độ thực
Nhạc cụ chơi theo cao độ thực, còn gọi là nhạc cụ không chuyển giọng, phát ra đúng nốt được ghi. Nhóm này gồm piano, guitar, đàn dây như violin, viola, cello và bass, cùng với flute, oboe, trombone và giọng hát. Khi người chơi piano đọc nốt Đô, âm phát ra là nốt Đô ở cao độ thực. Nốt viết và âm nghe được khớp nhau, nên bạn có thể lấy cao độ của piano làm mốc khi chỉnh nhạc cụ hay kiểm tra cao độ với người chơi khác.
Vì sao nhạc cụ chuyển giọng lại khác
Với nhạc cụ chuyển giọng, nốt ghi trên bản nhạc có cao độ khác với âm phát ra. Clarinet B♭, trumpet B♭ và saxophone tenor B♭ phát ra thấp hơn nốt viết một cung hoặc hơn. Saxophone alto E♭ phát ra thấp hơn một quãng sáu trưởng, còn horn F thấp hơn một quãng năm đúng. Chẳng hạn, nốt Đô viết cho trumpet B♭ phát ra thành Si giáng ở cao độ thực.
Một phần lý do có cách chuyển giọng này là để người chơi đổi sang nhạc cụ cỡ khác trong cùng họ mà vẫn dùng thế bấm như nhau. Những lý do lịch sử khác cũng ảnh hưởng đến cách chuẩn hóa các nhạc cụ ấy. Bạn có thể tìm hiểu thêm về từng họ trong bài giải thích về nhạc cụ chuyển giọng.
Tổng phổ theo cao độ thực và cách tạo bản nhạc
“Concert pitch” còn chỉ một cách viết tổng phổ. Trong tổng phổ theo cao độ thực, đôi khi gọi là tổng phổ giọng Đô, mỗi bè đều được ghi theo cao độ phát ra, thay vì theo nốt mà người chơi từng nhạc cụ chuyển giọng đọc. Nhờ vậy, nhạc trưởng hoặc người phối khí dễ thấy các bè kết hợp với nhau ra sao vì tất cả đều dùng cùng hệ cao độ.
Songscription chép bản ghi thành bản nhạc có thể chỉnh sửa, ghi lại cao độ thực trực tiếp từ âm thanh. Từ bản đó, bạn có thể tạo bản nhạc riêng cho nhạc cụ chuyển giọng, đổi cao độ thực thành nốt người chơi clarinet hoặc trumpet cần đọc. Bạn có thể làm theo từng bước trong hướng dẫn chuyển một bài hát sang bất kỳ tông nào.
Câu hỏi thường gặp
Concert pitch nghĩa là gì?
Concert pitch là cao độ thực phát ra, cũng là mốc chung để một nhóm nhạc chỉnh nhạc cụ cho khớp nhau. Theo chuẩn thông thường, nốt La ngay trên Đô giữa, ký hiệu A4, có tần số 440 Hz. Khi một nhạc công chơi nốt Đô ở cao độ thực, mọi người đều nghe cùng một nốt Đô, bất kể nhạc cụ nào phát ra âm đó. Nhờ có mốc chung này, các nhạc cụ khác nhau mới chơi đúng cao độ với nhau.
Nhạc cụ nào chơi theo cao độ thực?
Nhạc cụ chơi theo cao độ thực, còn gọi là nhạc cụ không chuyển giọng, phát ra đúng nốt được ghi. Nhóm này gồm piano, guitar, đàn dây như violin, viola, cello và bass, cùng với flute, oboe, trombone và giọng hát. Khi người chơi piano đọc nốt Đô, âm phát ra là nốt Đô ở cao độ thực. Nốt viết trên bản nhạc khớp với cao độ bạn nghe.
Vì sao một số nhạc cụ không chơi theo cao độ thực?
Với nhạc cụ chuyển giọng, nốt ghi trên bản nhạc có cao độ khác với âm phát ra. Nốt Đô viết cho trumpet B♭ phát ra thành Si giáng ở cao độ thực. Clarinet B♭ và saxophone tenor B♭ cũng vậy. Saxophone alto E♭ phát ra thấp hơn nốt viết một quãng sáu trưởng, còn horn F thấp hơn một quãng năm đúng. Một phần lý do có những nhạc cụ này là để người chơi đổi sang nhạc cụ cỡ khác trong cùng họ mà vẫn dùng thế bấm như nhau. Những lý do lịch sử khác cũng ảnh hưởng đến cách chuẩn hóa những nhạc cụ này.
“La concert” hay “Si giáng concert” nghĩa là gì?
Những cách gọi như “La concert” hay “Si giáng concert” chỉ cao độ thực phát ra, khác với nốt mà người chơi nhạc cụ chuyển giọng đọc trên bản nhạc. Khi nhạc trưởng yêu cầu một nốt Si giáng concert, mọi người đều chơi ra cùng cao độ Si giáng, dù người chơi trumpet hoặc clarinet có thể phải đọc một nốt khác. Từ “concert” cho biết đó là cao độ thực, không phải nốt viết trên bản nhạc.
Bạn có thể thấy rõ cách này qua một bài hát quen thuộc. Tải bản ghi lên Songscription để nhận bản nhạc có thể chỉnh sửa theo cao độ thực, rồi chuyển giọng cho nhạc cụ bạn chơi.
