Cách xuất bản nhạc piano sang PDF trong vài phút

Bài viết này nằm trong bộ hướng dẫn về những công cụ phiên âm và soạn nhạc tốt nhất.

Xuất PDF thường là bước cuối khi soạn một bản nhạc piano. Tệp PDF có thể đem đi in, gửi email cho người chơi, chia sẻ với học viên hoặc tải lên để người khác tải về. Mọi phần mềm soạn nhạc hiện đại đều xuất được PDF, nhưng tùy chọn xuất ở mỗi nơi khác nhau. Một vài lỗi dễ mắc cũng có thể khiến bản in không như trên màn hình.

Khi nào nên dùng PDF, khi nào nên chọn định dạng khác

Ba định dạng đáp ứng phần lớn nhu cầu chia sẻ bản nhạc. Bạn nên dùng PDF khi:

• Người nhận sẽ in bản nhạc hoặc đọc trên máy tính bảng mà không chỉnh sửa.
• Bạn muốn người nhận thấy đúng bố cục như trên màn hình của bạn.
• Bạn muốn lưu trữ một bản phối đã hoàn thành.

Nếu người nhận cần sửa bản nhạc bằng phần mềm soạn nhạc riêng, hãy gửi MusicXML. Định dạng này giữ được nốt, tiết tấu và phần lớn ký hiệu kỹ thuật khi chuyển giữa các ứng dụng. Còn nếu họ cần nhập phần nhạc vào phần mềm làm nhạc (DAW) hoặc phát bằng tiếng nhạc cụ khác, hãy gửi MIDI. PDF chỉ để đọc, còn MusicXML và MIDI có thể chỉnh sửa. Nếu bạn bắt đầu từ một tệp MIDI chứ chưa có bản nhạc, xem hướng dẫn chuyển MIDI thành bản nhạc để biết các bước trước khi xuất PDF.

Cách xuất nhanh từ từng công cụ

Từ Songscription

Nếu chưa có bản phiên âm, bạn có thể bắt đầu tại Songscription bằng cách tải bản ghi âm lên. Khi phiên âm xong, mở bản nhạc, nhấn nút tải xuống rồi chọn PDF. Tệp xuất ra giữ nguyên bản nhạc ở thời điểm xuất, gồm cả những gì bạn đã sửa trong trình chỉnh sửa như tách phần tay, sửa hoặc xóa nốt. Nếu muốn đổi khổ trang hoặc chỉnh thêm phần trình bày như ký hiệu cường độ tùy chỉnh, đoạn nhạc thay thế trên khuông nhỏ hơn, gọi là ossia, hay ký hiệu ngón tay, hãy xuất MusicXML rồi hoàn thiện bố cục trong MuseScore hoặc Dorico. Xem hướng dẫn chuyển bản ghi âm thành bản nhạc piano để theo dõi toàn bộ các bước từ bản ghi đến PDF hoàn chỉnh.

Từ MuseScore

Vào File → Export → chọn PDF trong danh sách định dạng. MuseScore cho bạn chọn xuất tổng phổ, phần nhạc của từng nhạc cụ hoặc cả hai. Với bản nhạc piano, thường bạn chỉ cần tổng phổ vì phần piano đã gồm cả hai khuông nhạc. Ở phần lớn bản cài đặt, khổ trang mặc định là A4; hãy chuyển sang Letter nếu in ở Mỹ. Tệp xuất ra có độ phân giải cao và bản in trông giống trên màn hình.

Từ Dorico, Finale hoặc Sibelius

Cả ba phần mềm soạn nhạc chuyên nghiệp này đều dùng đường dẫn File → Export → PDF hoặc File → Print → Save as PDF. Các phần mềm này chuyên về dàn trang bản nhạc nên bản PDF xuất ra có chất lượng phù hợp để xuất bản. Trước khi xuất, hãy kiểm tra thiết lập trang: khổ giấy Letter hay A4, lề trang và vị trí ngắt trang riêng cho từng phần nhạc có đúng như bạn muốn không. Dorico đặc biệt xử lý tốt các bản nhạc gộp nhiều bè. Nếu đã thiết lập phần piano trên hai khuông với ký hiệu cường độ dùng chung, PDF sẽ giữ nguyên bố cục đó.

Từ Flat hoặc Noteflight

Cả hai trình soạn nhạc trên web đều xuất PDF qua trình đơn tải xuống hoặc chia sẻ. Gói miễn phí có thể thêm hình mờ hoặc giới hạn độ phân giải khi xuất; gói trả phí bỏ hình mờ. Khi nhiều người cùng sửa một bản nhạc, những công cụ này khá tiện, còn PDF phù hợp để chia sẻ bản hoàn thành.

Kiểm tra gì trước khi xuất

Kiểm tra nhanh những điểm sau trước khi xuất sẽ giúp bạn tránh phải in lại vì những lỗi thường gặp:

• Tên bài và tên người sáng tác. Khi còn sửa bản nhạc, bạn dễ bỏ trống hai mục này, nhưng lúc in ra sẽ thấy ngay.
• Ký hiệu nhịp độ. Ghi ở ô nhịp đầu tiên, dù là “Moderato” hay “♩ = 90”. Nếu không có ký hiệu, người chơi sẽ không biết bạn muốn bài chạy ở nhịp độ nào.
• Giọng và số chỉ nhịp. Kiểm tra xem chúng có khớp với phần nhạc đang chơi không. Bản nhạc phiên âm có thể có ký hiệu mặc định cần sửa.
• Vị trí ngắt trang. Nên ngắt giữa các phần thay vì giữa câu nhạc. Phần lớn trình soạn nhạc cho phép bạn chủ động ngắt trang bằng phím tắt.
• Ký hiệu cường độ. Bản nhạc phiên âm tự động thường có ít ký hiệu này. Hãy thêm vào những chỗ người chơi cần chỉ dẫn.

Lưu ý khi bản nhạc có nhiều trang và khi in

Bản nhạc piano thường dài nhiều trang. Trước khi in hoặc chia sẻ, bạn nên xem lại vài điểm:

• Lật trang. Nếu người chơi đọc bản in, hãy bố trí chỗ lật trang vào dấu lặng hoặc khoảng nghỉ rõ ràng ở cuối mỗi trang để họ có thời gian lật giấy. Nếu họ đọc trên máy tính bảng và dùng pedal Bluetooth để lật trang, điểm này bớt quan trọng hơn.
• Lề trang. Lề mặc định của phần lớn trình soạn nhạc thường đủ rộng để in. Nếu đã chỉnh lề, hãy kiểm tra xem chữ có nằm ngoài vùng in được không.
• Trang đơn và hai trang đối diện. Với một bài dài vừa hai trang, hãy thiết lập PDF thành hai trang đối diện để người chơi thấy cả hai cùng lúc trên máy tính bảng.
• Nhúng phông chữ. Các trình soạn nhạc hiện đại tự làm bước này. Một số bản PDF xuất từ phiên bản Finale cũ đôi khi cần nhúng phông thủ công để hiển thị đúng trên máy chưa cài những phông đó.

Lời kết

Phần mềm soạn nhạc đã xử lý tốt bước xuất PDF. Các công cụ xuất đều hoạt động ổn, định dạng tệp được dùng rộng rãi và có thể lưu trữ lâu dài. Vấn đề thường nằm ở những lựa chọn bố cục do trình soạn nhạc đặt sẵn, chẳng hạn khổ trang mặc định không hợp với máy in, chỗ ngắt trang nằm giữa câu nhạc hoặc thiếu ký hiệu nhịp độ. Bạn có thể phát hiện phần lớn lỗi này trong một phút kiểm tra trước khi xuất.

Cách nhanh nhất để chuyển bản ghi thành bản nhạc in trên giấy là phiên âm, sửa trong piano roll (khung chỉnh sửa hiển thị nốt dưới dạng thanh ngang), xuất PDF rồi in. Qua bốn bước trong mười phút, bạn có một bản nhạc để chơi. Những bản nhạc mà năm năm trước phải mất cả buổi chiều mới làm xong, giờ chỉ mất chừng một lần nghỉ uống cà phê. Bạn có thêm thời gian để nghe lại và quyết định cách xử lý những chỗ cần chăm chút trong bản nhạc.