Cách chuyển bản nhạc sang giọng dễ hơn cho học sinh mới học

Bài này nằm trong hướng dẫn về chép nhạc bằng AI cho giáo viên dạy nhạc.

Một học sinh rất thích một bài hát. Bạn mở bản nhạc ra và thấy bài ở giọng Rê giáng trưởng, với năm dấu giáng. Với người mới học, chừng đó đã là một trở ngại lớn. Học sinh có thể vẫn chơi được từng nốt, nhưng vừa đọc hàng loạt dấu hóa vừa giữ đúng tiết tấu dễ khiến một em đang hào hứng cũng nghĩ bài này quá khó. Nhiều khi chính giọng nhạc mới là chỗ khó. Chuyển sang giọng dễ hơn, học sinh có thể ngồi xuống chơi bài mà trước đó định bỏ. Có lúc chuyển giọng giúp ích, nhưng cũng có lúc cần sửa một phần khác của bản nhạc.

Vì sao giọng dễ hơn giúp người mới học

Khi hóa biểu có nhiều dấu thăng hoặc dấu giáng, học sinh mới học phải nhớ nhiều dấu hóa trong từng ô nhịp, trong khi vẫn phải chú ý đến nhiều thứ khác. Mỗi dấu là thêm một điều cần nhớ và thêm một chỗ có thể vấp. Giọng ít dấu hóa giúp học sinh tập trung hơn vào tiết tấu, cách đặt ngón và việc lắng nghe. Trên piano, giọng dễ hơn thường giúp học sinh đặt ngón thuận hơn. Trên guitar, học sinh có thể chơi hợp âm mở và dây buông thay cho hợp âm chặn. Sau khi chuyển giọng, người nghe vẫn nhận ra bài hát ấy, còn học sinh đọc và chơi dễ hơn. Nếu học sinh vẫn đang tập đọc nốt, bạn có thể xem thêm hướng dẫn cách đọc bản nhạc.

Những giọng nào dễ nhất

Giọng có ít dấu hóa phải đọc nhất thường dễ nhất, nhưng giọng thuận tay còn tùy vào nhạc cụ:

• Piano: Đô trưởng không có dấu thăng hay dấu giáng và dễ đặt ngón, nên thường là lựa chọn đầu tiên. Sol trưởng và Fa trưởng mỗi giọng có một dấu hóa cũng khá dễ đọc, cùng với các giọng thứ song song của chúng.
• Guitar: Những giọng dùng được dây buông dễ chơi hơn. Với Sol trưởng, Đô trưởng, Rê trưởng, Mi thứ và La thứ, người mới học có thể dùng hợp âm mở thay cho hợp âm chặn.
• Nhạc cụ trong ban nhạc: Với người chơi nhạc cụ hơi, giọng dễ nhất là giọng có ít dấu thăng hoặc dấu giáng trên phần nhạc đã chuyển giọng của họ. Vì thế nhiều bản nhạc cho ban nhạc dùng Si giáng trưởng và Mi giáng trưởng ở cao độ thực.

Hãy chọn một giọng dễ chơi gần với giọng gốc nhất, có ít dấu hóa phải đọc và thế tay thoải mái. Không nhất thiết phải chọn một giọng cố định.

Chuyển giọng giải quyết được gì và không giải quyết được gì

Chuyển giọng làm thay đổi dấu hóa và thế tay. Với một số học sinh, như vậy là đủ để chơi bài. Nhưng tiết tấu, số nốt vang lên cùng lúc, nhịp độ, những quãng nhảy và độ khó khi phối hợp hai tay vẫn giữ nguyên. Một bài nhanh và nhiều nốt ở giọng Đô trưởng vẫn nhanh và nhiều nốt như trước.

Trước khi chuyển giọng, hãy xem học sinh đang vướng ở đâu. Nếu vấn đề nằm ở giọng có nhiều dấu hóa, bạn có thể chuyển giọng. Nếu bài quá nhanh hoặc quá nhiều nốt, chuyển giọng sẽ không giúp được. Lúc này cần đơn giản hóa bản nhạc. Công cụ chỉnh độ khó bản nhạc làm việc đó bằng cách giảm bớt nốt và làm tiết tấu đều hơn. Hướng dẫn đơn giản hóa bản nhạc cho học sinh nói rõ khi nào nên dùng từng cách.

Chọn giọng dễ đọc và hợp với giọng hát

Khi chuyển bài hát sang giọng dễ đọc hơn, cao độ của cả phần hát lẫn phần nhạc cụ đều thay đổi. Nếu bài có phần hát, giọng dễ đọc nhất trên giấy có thể đưa giai điệu lên quá cao hoặc xuống quá thấp so với quãng giọng của một học sinh nhỏ tuổi. Hãy chọn giọng vừa dễ đọc vừa dễ hát, kể cả khi phải đọc thêm một dấu hóa. Với bài tập chỉ dành cho nhạc cụ, bạn có thể chọn giọng dựa hoàn toàn vào độ dễ đọc và kỹ thuật chơi.

Cách chuyển giọng trong Songscription

Nếu bản nhạc đã có trong Songscription, bạn có thể chuyển giọng trong vài giây. Mở bản nhạc trong trình chỉnh sửa và nhờ Annie, trợ lý của trình chỉnh sửa, chuyển giọng. Bạn có thể yêu cầu: “Chuyển bản nhạc xuống một bán cung”, “Chuyển sang Đô trưởng” hoặc “Chuyển phần tay trái xuống một quãng tám”. Annie cũng có thể viết lại tên nốt bằng dấu thăng hoặc dấu giáng cho hợp với giọng mới. Bạn có thể hoàn tác từng thay đổi. Khi chuyển giọng bản nhạc, phần phát lại cũng đổi theo, nên học sinh nghe đúng những nốt đang đọc trên bản nhạc.

Để chuyển từ Rê giáng trưởng sang Đô trưởng, bạn chuyển xuống một bán cung. Từ Si giáng lên Đô thì chuyển lên một cung. Khi bài đã ở giọng bạn muốn, hãy xuất lại dưới dạng PDF để in cho buổi học hoặc MusicXML để tiếp tục chỉnh sửa. Nếu chưa có bản nhạc, bạn có thể tải bản ghi lên tại trang chuyển âm thanh thành bản nhạc, lấy bản nhạc rồi chuyển giọng. Để tìm hiểu thêm về chuyển giọng trong âm thanh, MIDI và bản nhạc, hãy xem bài tổng hợp công cụ chuyển giọng nhạc.