Bài này thuộc bộ hướng dẫn về chép nhạc bằng AI dành cho giáo viên âm nhạc.
Một học sinh đến lớp và muốn chơi bài hát đang nghe mãi không chán. Bạn biết hứng thú ấy rất quý, nhưng bản phối đã xuất bản lại khó hơn trình độ của học sinh hai cấp. Nếu đưa bản đó cho học sinh, các em có thể chững lại; nếu thuyết phục học sinh đổi sang bài dễ hơn, hứng thú ban đầu có thể mất đi. Bạn vẫn có thể giữ bài học sinh chọn bằng cách điều chỉnh độ khó.
Bạn chép lại bài hát học sinh chọn rồi điều chỉnh độ khó cho phù hợp. Từ bản nhạc đó, bạn có thể tăng dần độ khó trong suốt học kỳ hoặc tạo nhiều bản ở các mức khác nhau cho cả lớp.
Vì sao nên điều chỉnh thay vì đổi bài
Học sinh tập những bài mình yêu thích. Học sinh dành thời gian tập trên đàn cho bài mình tự chọn gấp mười lần bài bạn giao trong sách học, và chính lúc tập ấy kỹ thuật mới tiến bộ. Bản phối duy nhất bạn tìm được có thể quá khó, nhưng bạn có thể điều chỉnh độ khó để học sinh vừa giữ hứng thú vừa đọc được bản nhạc. Hướng dẫn tìm bản nhạc cho những bài hát học sinh muốn chơi cũng nói về cách chọn đúng bài; ở đây ta đi thêm một bước để chọn đúng mức.
Chép lại bài hát học sinh muốn chơi
Bắt đầu bằng cách chuyển bản ghi bài hát thành bản nhạc có thể chỉnh sửa. Tải âm thanh lên, dán liên kết hoặc thu âm, rồi chọn piano. Bạn sẽ nhận được bản nhạc trên hai khuông nhạc nối với nhau cùng chế độ piano roll, trong đó phần hai tay đã được tách sẵn. Mô hình piano hiện hoàn thiện nhất, nên một bản ghi sạch sẽ cho bạn bản nhạc ban đầu sát với bản ghi. Bạn chép một lần rồi dùng bản nhạc đó để tạo bao nhiêu mức tùy ý. Để chép một bản ghi bất kỳ, dùng công cụ chuyển âm thanh thành bản nhạc.
Chọn mức phù hợp với học sinh
Đưa bản nhạc vào công cụ điều chỉnh độ khó rồi chọn mức phù hợp. Bạn có thể chọn mức từ mới bắt đầu đến bản gốc. Ở những mức dễ hơn, công cụ giảm số nốt vang cùng lúc, làm tiết tấu bớt phức tạp, thu hẹp khoảng cách giữa các nốt để tay không phải với quá xa, giảm bớt nốt trong hợp âm và bỏ các chuỗi nốt trang trí. Bảng sau giúp bạn ước lượng mức nên chọn.
| Giai đoạn học | Mức nên bắt đầu |
|---|---|
| Học năm đầu, vẫn đang tìm vị trí các nốt | Mới bắt đầu: giai điệu và từng nốt bass đơn |
| Đọc nhạc hai tay khá thoải mái | Từ sơ cấp đến đầu trung cấp |
| Chơi được cả bài, đang tập cho hai tay độc lập hơn | Trung cấp |
| Trình độ nâng cao, sẵn sàng chơi bản đầy đủ | Cuối trung cấp hoặc bản chép gốc |
Nếu phân vân, hãy bắt đầu thấp hơn một mức. Học sinh học bài hơi dễ nhanh hơn và tự tin hơn; bài quá khó dễ khiến học sinh chững lại và nản. Bài viết về các mức độ khó của bản nhạc giải thích sự khác nhau giữa từng mức. Nếu giọng của bài cũng gây khó, bạn có thể chuyển sang giọng dễ chơi hơn.
Tăng dần độ khó của cùng một bài hát
Bạn vẫn giữ bản chép gốc, nên có thể tăng độ khó khi học sinh tiến bộ. Khi học sinh đã chơi chắc bản cho người mới bắt đầu, hãy tạo lại bản ở mức cao hơn từ cùng bản nhạc rồi đưa cho học sinh. Giai điệu quen thuộc vẫn còn đó; học sinh tiếp tục tập những chi tiết trong phần tay trái, hợp âm đầy đủ hơn và chuỗi nốt đã được lược bớt trước đó. Một học sinh có thể dành cả học kỳ để tiến dần qua các mức của bài mình thích và cảm nhận sự tiến bộ khi chơi. Hướng dẫn đơn giản hóa bản nhạc cho học sinh đi sâu hơn vào các công cụ điều chỉnh độ khó từ góc nhìn của giáo viên.
Dùng một bài cho học sinh ở nhiều trình độ
Chép một lần rồi xuất bài hát ở nhiều mức cùng lúc cũng giúp bạn xếp bài cho lớp. Cả lớp có thể chơi cùng một bài trong buổi biểu diễn, mỗi học sinh chơi ở độ khó phù hợp. Một học sinh mới và một học sinh nâng cao cũng có thể song tấu vì hai phần đều xuất phát từ cùng bản chép. Hướng dẫn điều chỉnh độ khó bản nhạc cho giáo viên nói kỹ hơn về cách chọn bài cho cả lớp, còn trang giáo dục nói về cách giáo viên dùng Songscription hằng ngày. Người học cũng có thể xem hướng dẫn tạo bản phối piano dễ chơi cho bất kỳ bài hát nào.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao điều chỉnh độ khó của một bài cho học sinh?
Chép bài hát thành bản nhạc có thể chỉnh sửa, sau đó đưa bản nhạc vào công cụ điều chỉnh độ khó và chọn mức phù hợp với học sinh. Công cụ giảm số nốt vang cùng lúc, làm tiết tấu bớt phức tạp, thu hẹp khoảng cách giữa các nốt để tay không phải với quá xa, giảm bớt nốt trong hợp âm và bỏ các chuỗi nốt trang trí. Nhờ vậy, một bản phối nâng cao có thể trở thành bản cho người mới bắt đầu mà vẫn giữ được giai điệu. Bạn cũng có thể tự chỉnh thêm trong trình biên tập và chuyển sang giọng dễ chơi hơn. Học sinh sẽ có bản nhạc của bài mình muốn chơi, ở mức có thể đọc được.
Tôi có thể cho học sinh ở nhiều trình độ chơi cùng một bài hát không?
Có. Đây là một trong những cách dùng công cụ điều chỉnh độ khó hiệu quả nhất. Chép bài hát một lần rồi xuất ở nhiều mức: bản cho người mới bắt đầu dành cho học sinh năm đầu, bản trung cấp cho học sinh đã học lâu hơn và bản gốc cho học sinh có trình độ cao nhất. Mọi người đều chơi cùng một bài dễ nhận ra, ở độ khó phù hợp với mình. Nhờ đó, bạn dễ xếp chương trình cho lớp học nhóm, buổi biểu diễn và các tiết mục song tấu hơn.
Nên bắt đầu cho học sinh đọc bản nhạc ở mức nào?
Hãy bắt đầu thấp hơn một mức so với trình độ bạn ước lượng, rồi để học sinh tiến lên khi đã chơi tốt. Học sinh học bài hơi dễ nhanh hơn và tự tin hơn, còn bài quá khó dễ khiến học sinh chững lại và nản. Với công cụ điều chỉnh độ khó, bạn có thể bắt đầu ở mức mới bắt đầu hoặc sơ cấp. Nếu học sinh học xong bản đó nhanh, bạn tạo lại bản ở mức cao hơn từ cùng bản chép chỉ trong vài giây. Tăng độ khó sau sẽ dễ hơn là giúp học sinh lấy lại hứng thú khi đã bị bài quá khó làm cho nản.
Điều chỉnh độ khó có giữ cho bài hát dễ nhận ra không?
Có, nếu điều chỉnh tốt. Công cụ giảm bớt phần đệm như các bè trong dày đặc, chuỗi nốt nhanh và những quãng rộng khó với tới, đồng thời giữ giai điệu và hợp âm chính mà người nghe nhận ra. Vì vậy, ngay cả bản cho người mới bắt đầu vẫn nghe rõ là bài hát đó. Học sinh cũng có động lực tập hơn. Nếu một đoạn mất quá nhiều nét riêng ở mức đã chọn, bạn có thể tự chỉnh trong trình biên tập để thêm lại những chi tiết quan trọng.
