Cách chuyển giai điệu trumpet thành bản nhạc

Bài viết này nằm trong bộ hướng dẫn chép nhạc cho mọi nhạc cụ. Bạn có thể bắt đầu ngay tại trang chuyển âm thanh trumpet thành bản nhạc.

Trumpet là một trong những nhạc cụ khá dễ chép tự động. Kèn chơi từng nốt một, mỗi nốt bắt đầu rõ và có âm sắc sáng, lại thường nằm đủ cao trong bản phối để nghe tách biệt. Những đặc điểm đó rất phù hợp với mô hình chép nhạc. Tuy nhiên, người thổi trumpet đọc bản nhạc ở giọng khác với giọng nghe được. Nhận đúng nốt mới là một nửa công việc, bạn còn cần viết chúng đúng giọng.

Vì sao câu trumpet thường được chép rõ

Nốt trumpet có âm cơ bản mạnh, ổn định và phần đầu nốt rõ nét. Kèn là nhạc cụ đơn âm, mỗi lúc chỉ chơi một cao độ, nên không có hợp âm cần tách ra. Nhờ vậy, mô hình nhận diện cao độ và tiết tấu đáng tin cậy hơn. Khi chơi violin, tiếng rung và các nốt chơi liền có thể làm ranh giới giữa các nốt khó phân biệt. Với trumpet, mô hình dễ phân biệt các nốt hơn. Với bản ghi rõ tiếng của một giai điệu trumpet nổi bật, như đoạn solo, khúc kèn hiệu hay câu giai điệu chính, bản chép thường có nốt và tiết tấu khá sát, đồng thời nhận diện được giọng và số chỉ nhịp. Cũng vì thế, chép một câu kèn đơn dễ hơn nhiều so với chép bản ghi của cả ban nhạc, nơi nhiều nhạc cụ cùng vang lên.

Cao độ thực và bản nhạc cho trumpet Si giáng

Lần đầu gặp chuyện chuyển giọng, nhiều người thấy khó hiểu. Trumpet thông dụng là kèn Si giáng, nghĩa là âm phát ra thấp hơn nốt viết một quãng hai trưởng, tức một cung. Khi người thổi đọc nốt Đô, âm nghe được là nốt Si giáng thấp hơn. Vì vậy bản nhạc cho trumpet được viết cao hơn âm thực một cung.

Bản chép nhạc ghi lại những cao độ nghe được, gọi là cao độ thực. Cách này phù hợp nếu người thổi chơi một mình hoặc đọc lead sheet, tức bản nhạc ghi giai điệu và hợp âm. Nhưng nếu bạn muốn có bản nhạc trumpet theo cách viết thường thấy trong bộ bản nhạc của ban nhạc, hãy chuyển bản chép theo cao độ thực lên một quãng hai trưởng. Khi đó bạn có bản nhạc cho trumpet Si giáng mà người thổi quen đọc.

Bạn cứ chép nhạc trước, xác định ai sẽ đọc rồi chuyển giọng nếu cần. Trong Songscription, bạn có thể chuyển cả bản nhạc lên một quãng hai trưởng trong trình chỉnh sửa rồi xuất lại. Cao độ khi phát cũng thay đổi theo nốt viết, nên âm thanh vẫn khớp với bản nhạc. Nếu chưa quen với chuyện chuyển giọng, bạn có thể đọc bài tổng quan về công cụ chuyển giọng.

Những chỗ vẫn khó chép

• Đánh lưỡi nhanh. Những đoạn đánh lưỡi đơn, kép hoặc ba liên tiếp có thể quá nhanh để hệ thống nhận diện đúng tiết tấu. Hãy kiểm tra những chuỗi nốt móc kép dồn dập.
• Bộ chặn tiếng. Các loại straight, cup hoặc Harmon làm đổi âm sắc, khiến phần đầu nốt nhẹ hơn và khó xác định hơn.
• Chuyển nốt bằng môi và trill. Khi người thổi chuyển nhanh, liền tiếng giữa các bội âm, ranh giới giữa hai nốt có thể bị nhòe.
• Fall, doit và glissando. Những cách luyến cao độ có chủ ý trong jazz cần người nghe quyết định cách ghi lại trên bản nhạc.
• Âm khu cực cao. Thỉnh thoảng nốt ở âm khu rất cao có thể bị sai quãng tám. Bạn có thể chỉnh lại nhanh trong bản nhạc.

Songscription mới hỗ trợ trumpet ở bản beta, nên phần chép trumpet vẫn còn những chỗ khó xử lý hơn piano. Với câu giai điệu chính rõ tiếng, các vấn đề này hiếm khi xuất hiện. Còn với một đoạn solo bebop nhanh có dùng bộ chặn tiếng, bạn nên dành thời gian kiểm tra. Bài viết về những yếu tố ảnh hưởng đến độ chính xác khi chép nhạc giải thích vì sao bản ghi quan trọng hơn công cụ bạn chọn.

Cách chép trumpet rõ hơn

• Chọn nguồn âm thanh rõ nhất có thể: một đoạn solo hoặc tiếng trumpet được thu tách biệt, với micro đặt cách kèn khoảng 30-60 cm trong phòng ít tiếng vang. Tiếng vang kéo dài làm nhòe điểm bắt đầu của nốt mà mô hình cần nhận diện.
• Chọn trumpet trước khi tải lên. Nhờ đó mô hình tách câu trumpet khỏi phần đệm và nhận diện theo âm sắc của kèn thay vì đọc cả bản phối.
• Giữ nhịp độ đều. Hệ thống nhận diện tiết tấu dựa vào phách ổn định, nên tiếng máy đếm nhịp đặc biệt hữu ích ở những đoạn nhanh, đánh lưỡi rõ từng nốt.
• Dành thời gian kiểm tra một lượt. Đọc bản nháp trong lúc nghe bản ghi, trước tiên xem những ô nhịp có dùng bộ chặn tiếng và những câu chạy nốt nhanh nhất, vì lỗi thường tập trung ở đó.

Xuất bản nhạc cho trumpet

Khi câu nhạc đã đúng, bạn có thể hoàn thiện bản nhạc trong trình chỉnh sửa. Đọc từ đầu đến cuối, sửa cao độ sai và chỉnh lại tiết tấu ở những ô nhịp có nhiều nốt. Nếu cần bản nhạc cho trumpet Si giáng, hãy nhờ Annie, trợ lý trong trình chỉnh sửa, chuyển bản nhạc lên một quãng hai trưởng. Sau đó kiểm tra âm vực xem người thổi có chơi thoải mái không, nhất là những đoạn lên tới nốt Đô cao rồi giữ ở âm khu đó. Hãy chuyển những đoạn ấy sang âm vực phù hợp. Xuất PDF để đặt lên giá nhạc, hoặc xuất MusicXML nếu muốn tiếp tục chỉnh trong MuseScore, Sibelius hay Dorico. Khi muốn phát triển giai điệu thành bản phối đầy đặn hơn, bạn có thể đọc tiếp bài phối một bài hát cho trumpet.