Cách chuyển giai điệu saxophone thành bản nhạc

Bài này nằm trong bộ hướng dẫn chuyển bản ghi của mọi nhạc cụ thành bản nhạc. Bạn có thể bắt đầu nhanh tại trang chuyển âm thanh saxophone thành bản nhạc.

Một câu nhạc saxophone là một giai điệu, mỗi lần chỉ vang lên một nốt. Đây là kiểu chơi mà công cụ chép nhạc tự động xử lý tốt nhất. Với một đoạn solo saxophone thu rõ và tách khỏi phần đệm, bạn sẽ nhanh chóng có bản nhạc với nốt và tiết tấu khá sát bản ghi. Saxophone vẫn có hai điểm cần xử lý riêng. Thứ nhất là những kỹ thuật biểu cảm như tiếng gằn, luyến lên nốt và tiếng kèn ở âm khu altissimo. Thứ hai, đây là nhạc cụ chuyển giọng nên nốt viết khác với nốt phát ra. Cả hai đều ảnh hưởng đến phần nhạc mà người chơi saxophone sẽ đọc.

Vì sao câu nhạc saxophone dễ chép lại

Saxophone là nhạc cụ đơn âm nên không có hợp âm cần tách. Tiếng kèn cũng có âm cơ bản rõ, giúp công cụ nhận diện cao độ bắt được nốt. Về mặt này, saxophone giống trumpet và sáo flute, dễ xử lý hơn nhiều so với nhạc cụ đa âm có nhiều nốt cùng lúc. Khi bản ghi một giai điệu saxophone được thu rõ, dù là giai điệu chính, đoạn solo hay câu nhạc bắt tai (hook), công cụ sẽ chép lại cao độ và tiết tấu khá sát bản ghi, đồng thời nhận diện được giọng và số chỉ nhịp. Mô hình saxophone của Songscription được tinh chỉnh cho tenor, nhưng vì mô hình nhận diện cao độ thực nên câu nhạc alto hoặc soprano thu rõ vẫn cho bạn một giai điệu ở cao độ thực để tiếp tục chỉnh sửa. Cũng như với mọi nhạc cụ, một câu nhạc tách rõ là trường hợp dễ xử lý nhất. Nếu saxophone bị chìm trong bản phối của cả ban nhạc, bạn cần tách câu nhạc đó trước.

Cách chuyển giọng cho saxophone

Saxophone là nhạc cụ chuyển giọng: nốt viết trên bản nhạc và nốt phát ra không giống nhau. Saxophone tenor phát ra âm thấp hơn nốt viết một quãng chín trưởng, tức một quãng tám cộng một cung. Saxophone alto phát ra âm thấp hơn một quãng sáu trưởng. Soprano cũng là nhạc cụ Si giáng như tenor, còn baritone là nhạc cụ Mi giáng như alto nhưng thấp hơn một quãng tám. Nói gọn lại, alto và baritone là kèn Mi giáng, còn tenor và soprano là kèn Si giáng.

Bản chép ghi lại cao độ thực nghe thấy. Đây là kết quả đúng và phù hợp nếu bạn viết cho nhạc cụ đọc ở cao độ thực hoặc viết lead sheet, tức bản giai điệu kèm hợp âm và lời. Để đưa cho người chơi saxophone phần nhạc họ quen đọc, hãy chuyển bản ở cao độ thực lên đúng quãng của nhạc cụ: một quãng sáu trưởng cho alto, một quãng chín trưởng cho tenor.

Trong Songscription, bạn có thể chuyển giọng cho cả alto và tenor ngay trong trình chỉnh sửa. Nhờ Annie, trợ lý trong trình chỉnh sửa, “chuyển phần nhạc lên một quãng sáu trưởng” cho alto. Với tenor, nhờ Annie chuyển lên một quãng hai trưởng rồi lên thêm một quãng tám, tổng cộng là một quãng chín trưởng. Annie có thể đổi cách viết dấu hóa cho hợp với giọng mới, và bạn có thể hoàn tác từng bước. Nếu muốn phần mềm ký âm tự xử lý theo loại kèn, hãy xuất MusicXML rồi gán nhạc cụ trong MuseScore, Sibelius hoặc Dorico. Phần mềm sẽ hiển thị các nốt theo cách viết dành cho loại kèn đó. Nếu bạn mới làm quen với chuyển giọng, bài tổng quan về công cụ chuyển giọng sẽ hướng dẫn chi tiết hơn.

Những chỗ vẫn khó xử lý

• Những đoạn ở âm khu altissimo có thể bị nhận diện với cao độ không ổn định hoặc lệch một quãng tám.
• Tiếng gằn và kỹ thuật phát nhiều âm cùng lúc không có một cao độ rõ duy nhất, nên mô hình phải ước lượng.
• Khi luyến lên nốt, uốn nốt hay luyến xuống, người chơi chủ ý thay đổi cao độ liên tục. Người chơi cần tự ghi lại những cách nhấn nhá giống giọng hát này.
• Ở những chuỗi nốt bebop nhanh, tiết tấu có thể kém chính xác và đôi khi bị thiếu nốt.
• Tiếng subtone, tức tiếng kèn nhẹ và nhiều hơi, và những nốt trầm nhiều hơi cho tín hiệu yếu hơn, khiến mô hình khó nhận diện cao độ.

Tính năng chép nhạc cho saxophone trong Songscription vẫn ở giai đoạn beta và ra mắt sau tính năng dành cho piano. Bản chép vẫn hữu ích dù có những giới hạn này. Theo kinh nghiệm của chúng tôi, các vấn đề này hiếm khi xuất hiện trong một câu giai điệu thu rõ. Còn đoạn solo nhanh với nhiều hiệu ứng sẽ cần bạn nghe và kiểm tra lại. Bài viết về vì sao độ chính xác khi chép nhạc thay đổi giải thích tại sao bản ghi rõ lại hiệu quả hơn mọi chỉnh sửa về sau.

Cách có bản chép nhạc saxophone rõ ràng

• Chọn nguồn âm thanh rõ nhất. Đoạn saxophone solo hoặc tách rõ khỏi phần đệm, thu bằng mic đặt gần trong phòng ít vang, sẽ dễ nhận diện nhất.
• Chọn saxophone làm nhạc cụ. Chọn saxophone và tách câu nhạc khỏi phần đệm để công cụ tập trung vào phần bạn muốn ghi lại.
• Giữ nhịp độ đều. Phách rõ giúp công cụ ghi lại tiết tấu sát hơn, nhất là ở những ô nhịp nhanh.
• Dành thời gian kiểm tra. Xem bản nháp là bản chép lần đầu, rồi nghe lại và chú ý những đoạn altissimo cùng các chuỗi nốt nhanh nhất.

Xuất phần nhạc cho người chơi

Khi câu nhạc ở cao độ thực đã gần đúng, hãy sửa những nốt sai và chỉnh lại tiết tấu trong trình chỉnh sửa, rồi xác định ai sẽ đọc phần nhạc. Với alto, nhờ Annie chuyển lên một quãng sáu trưởng rồi xuất lại. Với tenor, nhờ Annie chuyển lên một quãng hai trưởng và một quãng tám rồi xuất lại. Xuất PDF nếu bạn muốn đặt bản nhạc lên giá để chơi. Nếu muốn phát triển giai điệu thành một bản phối đầy đủ hơn, bạn có thể đọc tiếp hướng dẫn phối một bài hát cho saxophone.