Cách soạn phần saxophone cho một bài hát

Bài này nằm trong bộ hướng dẫn soạn một bài hát cho bất kỳ nhạc cụ nào.

Soạn cho saxophone chủ yếu là viết một dòng giai điệu nên đơn giản hơn viết cho piano. Bạn không phải xếp các nốt hợp âm hay cân bằng phần đệm, mà tập trung viết một giai điệu hợp với tiếng sax. Có hai điều cần quyết định: cách dịch giọng tùy theo đó là sax alto, tenor hay một loại khác, và âm vực của phần nhạc, vốn gần như giống nhau giữa các loại sax. Sau đó, bạn có thể tập trung xử lý câu nhạc. Sax rất hợp với giai điệu liền mạch, nghe như giọng hát. Nếu không muốn tự soạn, bạn cũng có thể để Songscription viết giai điệu của bài hát thành phần sax độc tấu và tự dịch sang giọng phù hợp với loại sax đã chọn.

Viết một dòng giai điệu liền mạch

Chép nhạc và soạn phần nhạc là hai công việc khác nhau. Chép nhạc là ghi lại những gì đã được chơi; soạn phần nhạc là chọn xem một nhạc cụ mới sẽ chơi gì. Hướng dẫn soạn một bài hát cho piano nói kỹ hơn về sự khác biệt này. Viết cho piano khó hơn vì bạn phải tính cả giai điệu, hòa âm và hai tay. Với saxophone, bạn tập trung vào một dòng nhạc, vào cách ngắt câu và thể hiện giai điệu. Sax hợp với những câu legato liền mạch như giọng hát, có chỗ để âm thanh lớn dần rồi nhỏ lại. Hãy viết theo thế mạnh đó thay vì coi sax như một cây đàn phím biết lấy hơi.

Chọn câu nhạc và loại sax

Trước hết, chọn câu nhạc để sax chơi. Giai điệu chính là lựa chọn tự nhiên, nhưng một câu đối giai điệu hay một đoạn riff nổi bật cũng có thể thú vị hơn khi chơi và tạo nét riêng cho sax trong bản phối. Sau đó chọn loại saxophone, vì cách dịch giọng tùy thuộc vào loại sax. Alto có âm cao và sáng hơn, tenor trầm và ấm hơn. Chọn loại sax trước khi dịch giọng giúp bạn tránh viết xong một phần nhạc rồi mới thấy sai cao độ.

Dịch giọng cho sax Mi giáng hoặc Si giáng

Saxophone là nhạc cụ chuyển giọng: nốt viết trên bản nhạc khác với nốt vang lên. Sax alto và baritone là kèn Mi giáng, còn tenor và soprano là kèn Si giáng. Khi viết cho alto, bạn dịch cao độ thực lên một quãng sáu trưởng. Với tenor, bạn dịch lên một quãng chín trưởng, tức một quãng tám cộng thêm một cung. Bản chép nhạc ghi ở cao độ thực, tức những nốt nghe được; bạn dịch giọng từ bản đó để người chơi đọc phần nhạc của họ.

Khi bạn chọn bản phối cho saxophone, Songscription tự dịch phần nhạc sang giọng phù hợp với loại sax đã chọn: lên quãng sáu trưởng cho alto hoặc quãng chín trưởng cho tenor. Bạn không cần tự tính quãng để có phần nhạc cho người chơi đọc ngay. Nếu muốn đổi giọng sau đó, hãy yêu cầu Annie, trợ lý trong trình chỉnh sửa, dịch phần nhạc sang giọng mới hoặc dịch theo bất kỳ quãng nào, kể cả quãng tám. Bạn cũng có thể xuất MusicXML sang MuseScore, Sibelius hoặc Dorico, rồi chọn loại sax ở đó để xem phần nhạc theo cao độ viết. Muốn tìm hiểu cách dịch giọng áp dụng cho âm thanh, MIDI và bản nhạc, hãy xem bài tổng hợp về công cụ dịch giọng.

Âm vực và cách viết hợp với sax

Các loại saxophone có âm vực viết gần như giống nhau, từ nốt Si giáng trầm dưới khuông nhạc đến khoảng nốt Fa cao phía trên khuông. Người chơi có kỹ thuật cao có thể chơi những nốt cao hơn nữa trong vùng altissimo, tức âm vực cực cao. Vì âm vực viết giống nhau, người chơi thường đọc được phần nhạc viết cho một loại sax khác. Điều này hữu ích khi bạn chưa biết ai sẽ chơi. Hãy giữ câu nhạc trong âm vực người chơi thấy thoải mái và dành altissimo cho những chỗ cần hiệu ứng đặc biệt thay vì dùng thường xuyên trong giai điệu.

• Chừa chỗ lấy hơi. Mỗi câu nhạc đều cần hơi. Thêm dấu lặng thay vì nối liền hết ô nhịp này sang ô nhịp khác.
• Ưu tiên câu nhạc liền mạch như giọng hát. Sax hợp với những câu legato lên xuống mềm mại. Viết những đường giai điệu dài thay vì chia thành nhiều mảnh ngắn.
• Ghi sắc thái. Sax có thể chơi từ rất nhỏ đến rất lớn. Ghi rõ sắc thái bạn muốn.
• Dành âm vực cực cao cho những lúc đặc biệt. Nốt rất cao, tiếng gầm và altissimo sẽ có tác dụng mạnh hơn khi thỉnh thoảng mới xuất hiện.

Songscription giúp bạn bắt đầu

Bạn không nhất thiết phải tự soạn phần nhạc. Tải bản ghi lên và chọn bản phối cho sax, Songscription sẽ viết giai điệu của bất kỳ bài hát nào thành phần saxophone độc tấu, kể cả khi bản ghi gốc không có tiếng sax. Songscription cũng tự dịch phần nhạc sang giọng phù hợp với sax alto hoặc tenor bạn chọn để người chơi đọc. Muốn đổi giọng hoặc sửa câu nhạc, bạn có thể dùng trình chỉnh sửa để dịch sang bất kỳ giọng nào, sửa nốt và thêm chỗ lấy hơi, sắc thái cùng dấu diễn cảm. Hãy giảm tốc độ phát mà không đổi cao độ để tập một đoạn chạy nốt khó, rồi xuất PDF để chơi theo hoặc MusicXML để mở trong phần mềm viết nhạc. Nếu muốn chép lại một câu sax đã có sẵn, hãy xem hướng dẫn chuyển giai điệu saxophone thành bản nhạc.