Bài này nằm trong hướng dẫn soạn bài hát cho bất kỳ nhạc cụ nào.
Soạn bài cho trumpet thường gọn hơn soạn cho piano. Kèn chơi từng câu nhạc một, nên bạn không phải xếp hợp âm hay cân đối hai tay. Bạn cần chọn câu nhạc cho kèn, rồi chuyển câu đó sang giọng và âm vực phù hợp. Làm tốt hai điều này, bạn sẽ có một phần kèn vừa sức và dễ chơi. Sai giọng thì người chơi có thể thấy vướng ngay từ nốt đầu. Nếu muốn bỏ qua phần soạn thủ công, Songscription cũng có thể tự chuyển giai điệu của bất kỳ bài hát nào thành bản độc tấu trumpet và dịch sang giọng phù hợp, như hướng dẫn ở phần cuối bài.
Soạn từng câu nhạc một
Chép nhạc và soạn bản nhạc là hai công việc khác nhau. Chép nhạc ghi lại những gì đã được chơi; soạn bản nhạc là chọn phần nhạc cho một nhạc cụ khác chơi. Hướng dẫn soạn bài hát cho piano giải thích kỹ sự khác biệt này, và phần lớn cũng áp dụng cho trumpet. Điểm khác là trumpet chơi từng nốt riêng lẻ, nên bạn không cần xếp hợp âm hay viết phần đệm. Hãy tạo một câu nhạc có thể ngân nga theo và giữ nó trong âm vực người chơi thấy thoải mái.
Chọn câu nhạc cho trumpet
Trumpet thường chơi giai điệu chính, nên bạn có thể bắt đầu từ đó. Nhưng trong một bài hát còn nhiều câu khác đáng chơi: câu hát bắt tai, đoạn riff của nhạc cụ, tức một câu nhạc ngắn lặp lại, hay câu giai điệu phụ đáp lại giai điệu chính. Trumpet hợp với câu nhạc có đường nét và khoảng nghỉ, thay vì một chuỗi nốt liên tục. Hãy chọn câu nghe hay nhất khi chơi bằng tiếng kèn sáng và vang. Bạn cũng có thể làm nổi bật những câu khác nhau ở từng đoạn, để phần kèn có diễn biến thay vì lặp lại tám ô nhịp mãi.
Chuyển câu nhạc sang giọng và âm vực phù hợp với trumpet
Trumpet tiêu chuẩn là kèn Si giáng. Âm phát ra thấp hơn nốt viết một quãng hai trưởng, nên người chơi đọc bản nhạc đã dịch lên một quãng hai trưởng so với cao độ thực. Khi viết riêng một phần cho trumpet, hãy dịch câu nhạc ở cao độ thực lên quãng hai trưởng để người chơi thấy những nốt họ quen đọc. Người chơi trumpet chơi một mình có thể đọc lead sheet, tức bản ghi giai điệu và hợp âm, ở cao độ thực, nhưng bản nhạc dành riêng cho trumpet cần được dịch giọng.
Bạn cũng cần tính đến âm vực. Âm vực ghi trên bản nhạc cho trumpet Si giáng trải từ nốt Fa thăng ngay dưới Đô giữa đến nốt Đô cao hơn Đô giữa hai quãng tám. Có thể viết trong cả khoảng đó, nhưng chơi ở âm vực cao dễ làm người chơi mệt và khiến những nốt bị chênh nghe rõ hơn. Hãy để phần lớn câu nhạc ở giữa âm vực cho dễ chơi, dành nốt cao cho những đoạn thật cần. Nếu giọng đã chọn đẩy câu nhạc lên quá cao hoặc xuống quá thấp, bạn có thể đổi giọng cả bản soạn để đưa câu nhạc về âm vực dễ chơi hơn. Đây cũng là cách giáo viên dùng khi dịch bài sang giọng dễ hơn.
Viết phần kèn phù hợp với cách chơi trumpet
- Đặt dấu lặng vào câu nhạc để người chơi lấy hơi, thay vì nối nhiều ô nhịp thành một câu liền không nghỉ.
- Phân bố những đoạn cao và khó ở nhiều chỗ trong bản nhạc, thay vì để phần kèn nằm mãi ở âm vực cao khiến môi nhanh mỏi.
- Để câu nhạc có khoảng nghỉ cho tiếng kèn ngân vang, thay vì lấp đầy bằng những nốt liên tục.
- Ghi ký hiệu cách chơi như dấu luyến, dấu nhấn và dấu staccato (dấu chấm chỉ cách chơi ngắt tiếng) để người chơi biết mỗi câu cần được thể hiện thế nào.
Soạn phần trumpet bằng Songscription
Bạn không nhất thiết phải tự soạn bản nhạc. Songscription có thể tự soạn giai điệu của bất kỳ bài hát nào thành bản độc tấu trumpet. Tải bản ghi lên, chọn bản soạn cho trumpet, rồi Songscription sẽ viết giai điệu thành bản độc tấu, kể cả khi bản ghi gốc không có tiếng kèn. Songscription cũng tự dịch phần kèn sang giọng phù hợp với trumpet Si giáng, nên người chơi đọc nốt theo cách quen thuộc mà bạn không phải tự tính quãng. Muốn đổi giọng, bạn có thể yêu cầu Annie, trợ lý trong trình chỉnh sửa, dịch giọng bất cứ lúc nào. Trong trình chỉnh sửa, bạn cũng có thể sửa nốt, chỉnh câu nhạc, thêm chỗ lấy hơi và ký hiệu cách chơi trước khi xuất PDF để đặt lên giá nhạc hoặc MusicXML để mở trong phần mềm chép nhạc. Chúng tôi thấy rằng phát bản ghi chậm lại mà không đổi cao độ giúp nghe rõ một đoạn nhanh. Nếu bạn chỉ muốn chép lại một câu trumpet đã có, hãy xem hướng dẫn chuyển giai điệu trumpet thành bản nhạc.
Câu hỏi thường gặp
Nên viết nốt cao đến đâu cho trumpet?
Nên để phần lớn câu nhạc nằm ở giữa âm vực của trumpet và dành nốt cao cho một vài chỗ. Âm vực ghi trên bản nhạc cho kèn trải từ nốt Fa thăng dưới Đô giữa đến nốt Đô cao hơn Đô giữa hai quãng tám. Chơi ở âm vực cao dễ làm người chơi mỏi môi, và những nốt bị chênh cũng dễ nghe rõ hơn, nên nếu chơi mãi ở đó sẽ rất mệt. Hãy dành nốt cao cho những đoạn thật cần và để người chơi có quãng nghỉ cho môi hồi sức.
Âm vực của trumpet là bao nhiêu?
Âm vực ghi trên bản nhạc cho trumpet Si giáng tiêu chuẩn trải từ nốt Fa thăng ngay dưới Đô giữa đến nốt Đô cao hơn Đô giữa hai quãng tám. Người chơi thành thạo có thể lên cao hơn. Nếu muốn nhiều người chơi được bản soạn, hãy để phần lớn câu nhạc ở giữa âm vực và dành nốt cao cho một vài chỗ, vì chơi ở âm vực cao dễ làm người chơi mệt và khiến những nốt bị chênh nghe rõ hơn.
Có cần dịch giọng khi viết nhạc cho trumpet không?
Có, nếu bạn muốn viết một bản nhạc trumpet theo cách thông thường. Trumpet Si giáng phát ra âm thấp hơn nốt viết một quãng hai trưởng, nên bạn cần dịch bản nhạc ở cao độ thực lên một quãng hai trưởng để người chơi đọc nốt theo cách quen thuộc. Người chơi trumpet chơi một mình có thể đọc lead sheet, tức bản ghi giai điệu và hợp âm, ở cao độ thực, nhưng bản nhạc dành cho kèn trong nhóm hòa tấu nên được dịch giọng.
Songscription có thể tự soạn bài hát cho trumpet không?
Có. Với chế độ soạn bản nhạc, Songscription có thể viết giai điệu của bất kỳ bài hát nào, kể cả bài không có trumpet, thành bản độc tấu trumpet và tự dịch sang giọng phù hợp với kèn Si giáng. Bạn có thể dịch sang giọng khác trong trình chỉnh sửa tích hợp, chọn phần muốn làm nổi bật, thêm chỗ lấy hơi và ký hiệu cách chơi trước khi xuất PDF hoặc MusicXML.
Để soạn bản nhạc cho trumpet, hãy mở trang chuyển âm thanh thành bản nhạc, chép lại câu nhạc bạn muốn làm nổi bật rồi chỉnh thành phần dành cho kèn. Nếu đang soạn cho một nhạc cụ hơi khác, bạn có thể đọc hướng dẫn cho saxophone và flute.
