Cách biến một đoạn ngẫu hứng piano thành bản nhạc hoàn chỉnh

Bài này nằm trong bộ hướng dẫn về chép nhạc bằng AI cho người sáng tác nhạc và viết bài hát.

Những ý tưởng hay thường đến lúc bạn không chờ đợi. Khi đang khởi động trên phím đàn, bạn tình cờ chơi một vòng hợp âm khiến mình dừng lại lắng nghe. Trong khoảng ba mươi giây, bạn chơi được một đoạn thật hay. Rồi điện thoại reo, bữa tối cháy khét, công việc trong ngày cuốn bạn đi. Đến lúc ngồi lại bên đàn thì đoạn nhạc đã biến mất. Ai từng ngẫu hứng trên piano hẳn đều biết cảm giác ấy. Chơi ngẫu hứng thì dễ, giữ lại đoạn vừa chơi mới khó.

Một bản nhạc hoàn chỉnh giúp bạn giữ ý tưởng trên trang giấy để tuần sau đọc lại, đưa cho giáo viên hoặc phát triển thành cả một bài. Từ đoạn ngẫu hứng tự do trên đàn, bạn có thể đi đến một bản nhạc gọn gàng, dễ đọc. AI giúp chép lại bản thu ở công đoạn giữa vốn khá mất công.

Bước một: Thu âm trước khi làm bất cứ điều gì khác

Sai lầm lớn nhất là cố nhớ đoạn ngẫu hứng thay vì thu lại. Trí nhớ thay đổi rất nhanh. Một giờ sau, đoạn bạn chơi lại chỉ còn phảng phất bản gốc, và cách xếp các nốt trong hợp âm khiến ý tưởng ấy hay thường là thứ đầu tiên bị quên mất.

Vì vậy, hãy thu âm ngay. Để bắt đầu, đặt điện thoại lên giá nhạc và dùng ứng dụng ghi âm là đủ. Nếu chơi piano điện, chúng tôi gợi ý thu MIDI trực tiếp: dữ liệu nốt sẽ chính xác và bản chép lại còn gọn hơn. Lúc này, bản thu cần ghi lại đúng những gì bạn đã chơi, chưa cần nghe thật đẹp. Bạn cần biết chính xác nốt nào đã vang lên và vào lúc nào, vì đó là chất liệu cho những bước sau.

Bước hai: Chuyển bản ghi thành ký âm

Trước đây, chép đoạn nhạc bằng tai có thể mất hàng giờ. Bạn phải ngồi bên đàn, tua bản ghi qua lại và dò từng hợp âm. Với AI, công đoạn này rút xuống còn vài phút. Tải bản ghi lên, chọn piano, bạn sẽ nhận được bản ký âm có thể chỉnh sửa cùng piano roll, trong đó mỗi nốt hiện thành một khối trên lưới.

Với bản thu piano độc tấu rõ tiếng, kết quả gần với bản chép của một người chép nhạc có kinh nghiệm. Theo trải nghiệm của chúng tôi, khả năng nhận diện cao độ là điểm mạnh nhất, nên các nốt thường được ghi lại đúng. Mô hình cũng chia phần chơi thành tay trái và tay phải rồi đặt lên hai khuông nhạc nối với nhau. Bạn có thể tạo bản chép từ bất kỳ bản ghi nào bằng công cụ chép nhạc piano. Bài hướng dẫn từng bước về chép nhạc piano bằng AI cũng giải thích cách chọn thiết lập tải lên để có bản chép gọn nhất.

Bước ba: Chỉnh lại những chỗ chưa gọn

Khi ngẫu hứng, bạn hiếm khi giữ phách thật đều. Có thể bạn chơi nhanh hơn ở một đoạn chạy nốt, giữ hợp âm thêm một phách, rồi ngừng lấy hơi. Chính sự tự do ấy làm đoạn nhạc có sức sống, nhưng cũng khiến tiết tấu trên bản chép đầu tiên trông rối hơn. Lúc này, bạn cần tự quyết định nên sửa chỗ nào.

• Chỉnh trường độ nốt để bản nhạc dễ đọc. Với đoạn chơi tự do, co giãn nhịp, bạn có thể cần lượng tử hóa cho nốt khớp lưới nhịp hoặc tự dịch vài nốt vào vị trí hợp lý.
• Kiểm tra những cao độ có vẻ sai, nhất là trong các hợp âm dày. Trên piano roll, bạn dễ thấy nốt lạc và kéo nó về đúng chỗ.
• Chọn giọng phù hợp với đoạn đã chơi để khuông nhạc không có quá nhiều dấu hóa, rồi chọn số chỉ nhịp hợp với cảm giác của đoạn nhạc.
• Quyết định cách phân chia nốt cho hai tay. Mô hình tự gán nốt cho từng tay, nhưng bạn biết mình đã chơi thế nào. Hãy chuyển những nốt nằm nhầm khuông sang phần tay phù hợp.

Piano roll cho bạn thấy thời điểm và cao độ của từng nốt ngay trên cùng một màn hình, nên thuận tiện để chỉnh từng nốt. Bài so sánh piano roll và bản nhạc giải thích khi nào mỗi cách xem hữu ích hơn. Nếu một đoạn trông sai lệch nhiều, bài về sửa lỗi chép nhạc sẽ giúp bạn cân nhắc khi nào nên tự sửa và khi nào nên thu lại.

Bước bốn: Phát triển thành một bài nhạc

Bản chép ghi lại khá sát một lần bạn chơi ngẫu hứng. Còn bản nhạc thể hiện bài nhạc theo ý bạn. Để đi từ bản chép đến bản nhạc ấy, bạn cần sáng tác thêm: bạn có thể cắt ngắn đoạn giữa còn lan man, lặp lại một câu nhạc muốn nhấn mạnh hơn hoặc sửa đoạn kết mà lúc chơi bạn chưa làm như ý.

Hãy xem bản ký âm đã chỉnh là bản nháp đầu tiên. Theo trải nghiệm của chúng tôi, nhiều đoạn ngẫu hứng có một ý tưởng rất hay nằm giữa những chỗ người chơi còn đang tìm đường. Bạn cần tìm ý tưởng ấy và sắp xếp lại phần xung quanh. Nếu muốn phát triển bản phác thảo thành một phần đàn hai tay đầy đặn hơn, bài hướng dẫn soạn phần piano cho một bài hát nói về cách viết phần đệm và giữ cho phần đàn vừa sức chơi.

Bước năm: Xuất và lưu lại

Khi bản nhạc đã đúng ý, hãy xuất ra. PDF cho bạn bản in rõ ràng để đặt lên giá nhạc. Nếu muốn dàn trang chỉn chu hoặc thêm ký hiệu ngón tay, bạn có thể mở MusicXML trong MuseScore, Sibelius, Finale hoặc Dorico. Nếu bạn đang phát triển đoạn ngẫu hứng để sản xuất âm nhạc thay vì viết một bài piano, bạn có thể đưa MIDI vào phần mềm làm nhạc (DAW). Cả ba định dạng đều xuất từ cùng một bản chép, nên bạn có nhiều hướng để tiếp tục. Bài tổng quan về định dạng xuất nhạc giải thích cách chọn định dạng cho bước tiếp theo.