Để chép nhạc từ bản ghi của nhóm jazz nhỏ, tải bản ghi lên Songscription và chọn Multi-Instrument. Sau một lượt xử lý, bạn nhận được bản nhạc nhiều khuông, mỗi nhạc cụ nghe thấy có một bè riêng, chẳng hạn piano, tenor sax, trumpet, double bass và trống. Tệp MIDI đi kèm cũng có một track cho mỗi nhạc cụ. Sau đó, đối chiếu từng bè với bản ghi, chép lại phần của nhạc cụ solo ở chế độ một nhạc cụ để có bè rõ nhất, rồi chuyển giọng các bè kèn trước khi in.
Bạn có thể có những bè nhạc đọc được từ bản ghi trong vài phút, thay vì dành cả cuối tuần nghe lặp từng đoạn. Dù vậy, người chơi jazz vẫn cần nghe lại để kiểm tra cảm giác swing và chi tiết trong đoạn solo ngẫu hứng.
Songscription tạo ra gì từ bản ghi của nhóm jazz nhỏ?
Sau một lần tải lên, Multi-Instrument tạo bản nhạc đầy đủ với một khuông cho mỗi nhạc cụ nghe thấy, cùng một tệp MIDI có track riêng cho từng nhạc cụ. Phần piano được chia thành tay trái và tay phải trên hai khuông nối với nhau. Nếu muốn ghi cả vòng hợp âm, bạn cũng có thể để Songscription nhận diện ký hiệu hợp âm từ âm thanh.
Songscription nhận diện những nhạc cụ thường có trong nhóm jazz nhỏ: piano, piano điện, organ và vibraphone; double bass và bass điện; trumpet, trombone và các nhạc cụ kèn đồng khác; soprano, alto, tenor và baritone sax, clarinet và flute; guitar; giọng hát; và bộ trống. Phần hát được ghi thành một track giọng hát. Bạn có thể xuất PDF, MusicXML để mở trong MuseScore, Sibelius, Finale hoặc Dorico, và MIDI.
Bước 1: Chọn bản ghi phù hợp
Bắt đầu bằng bản ghi bài nhạc rõ nhất mà bạn tìm được. Một bản thu trong phòng thu với bản phối cân bằng sẽ cho kết quả chép tốt hơn video quay bằng điện thoại từ cuối câu lạc bộ. Tương tự, một nhóm bốn người thường cho bản chép rõ hơn nhóm bảy người có ba kèn chơi cùng quãng âm. Bạn có thể tải lên tệp âm thanh MP3, WAV, FLAC, AAC hoặc M4A, tải video, hoặc dán đường dẫn YouTube, TikTok hay Instagram.
Bản thu live cũng dùng được. Songscription chép nhạc trực tiếp từ bản phối live đầy đủ mà không cần tách bè âm thanh trước. Nếu một bản thu buổi diễn dài có đoạn bị lẫn tiếng, hãy cắt lấy vòng bài rõ nhất, thường là đoạn giai điệu chính hoặc đoạn piano solo khi khán phòng yên hơn. Bài tổng hợp những công cụ tốt nhất để chép nhạc từ bản ghi live nói kỹ hơn về nguồn âm thanh này.
Hãy thử trước với một đoạn 30 giây. Gói miễn phí cho phép xử lý đúng độ dài đó; bản dùng thử 14 ngày không cần thẻ cho phép xử lý cả bài.
Bước 2: Chạy Multi-Instrument
Chọn Multi-Instrument trong phần chọn nhạc cụ và chờ xử lý xong. Sau đó, phát bản nhạc cùng với bản ghi ở tốc độ chậm hơn, mỗi lần theo dõi một nhạc cụ. Cứ xem bản nhạc là bản thảo đầu tiên khá đầy đủ. Các bè đã có sẵn, giờ bạn kiểm tra lại từng bè.
Hãy bắt đầu từ phần trầm của ban nhạc. Bass và trống giữ cấu trúc bài và nhịp, nên khi hai phần này đúng, bạn sẽ dễ kiểm tra phần còn lại hơn.
Cần kiểm tra gì ở từng bè?
Mỗi nhạc cụ trong nhóm có những chỗ dễ sai riêng. Hãy nghe theo thứ tự: nốt và quãng tám của bass, cách xếp nốt hợp âm piano, các bè kèn chơi cùng nhau, rồi đến nhịp trống. Sửa trực tiếp trong trình chỉnh sửa ở chế độ bản nhạc hoặc piano roll. Bạn cũng có thể nhờ Annie, trợ lý trong trình chỉnh sửa, sửa bằng cách mô tả yêu cầu, chẳng hạn hạ bè bass xuống một quãng tám hoặc thêm đoạn lặp có khung thay đổi lần một và lần hai.
| Bè | Songscription tạo ra | Cần kiểm tra |
|---|---|---|
| Double bass | Bè bass có khuông và track MIDI riêng | Quãng tám, nốt trùng với trống kick, nốt bán cung dẫn vào hợp âm |
| Piano | Tay trái và tay phải trên hai khuông nối với nhau | Các bè nằm giữa khi hợp âm dày, tiết tấu đệm hợp âm |
| Kèn | Một bè cho mỗi sax, trumpet hoặc trombone nghe thấy | Đoạn giai điệu chính chơi đồng âm hoặc hòa bè, nốt bị chuyển nhầm giữa các kèn cùng quãng âm |
| Trống | Một bè cho bộ trống | Mẫu đánh ride, hi-hat ở phách 2 và 4, vị trí các câu fill |
Walking bass
Bè walking bass là bè bass đi từng nốt, làm nền cho bài. Hãy kiểm tra bè này trước. Bè walking chủ yếu gồm nốt đen nên khá dễ đọc, nhưng âm double bass trầm và có thể lẫn với trống kick hoặc tay trái piano. Nghe xem có nốt nào bị ghi sai quãng tám không, rồi kiểm tra những nốt bán cung dẫn vào mỗi hợp âm mới. Chính những nốt dẫn này tạo nên chất jazz cho bè walking.
Đệm hợp âm trên piano
Phần piano đệm hợp âm thường dày nốt nhất và cần kiểm tra kỹ. Bản chép ghi phần của hai tay trên hai khuông nối với nhau; khi có thêm ký hiệu hợp âm, như vậy thường đã đủ để người chơi piano đệm bài. Các thế hợp âm không có nốt gốc và những cụm nốt sát nhau có thể bị thiếu nốt ở giữa. Hãy đối chiếu cách xếp nốt trên bản nhạc với vòng hợp âm và nghe lại bản ghi. Bài chép hợp âm piano jazz nói kỹ hơn về cách đọc lại những thế hợp âm này.
Kèn: giai điệu chính và đoạn solo
Bè kèn có hai phần cần kiểm tra. Giai điệu chính, hay “head”, là giai điệu đã soạn sẵn, thường xuất hiện ở đầu và cuối bài. Phần này thường được chơi đồng âm hoặc hòa bè đơn giản, và cũng là phần ban nhạc đọc nhiều nhất, nên hãy kiểm tra kỹ. Khi sax và trumpet chơi gần nhau trong cùng quãng âm, một nốt có thể bị ghi sang khuông của kèn kia; bạn có thể chuyển nốt đó trong trình chỉnh sửa. Phần solo sẽ được xử lý ở bước riêng bên dưới.
Trống: ride và hi-hat
Với bè trống jazz, hãy chú ý mẫu đánh cymbal ride, hi-hat ở phách 2 và 4, cùng vị trí các câu fill và tiếng kick. Đối chiếu những chỗ đó với bản ghi, phần còn lại có thể để thoáng. Phần lớn tay trống jazz đọc bản nhạc để theo cấu trúc bài và các điểm nhấn, chứ không đọc từng nốt đệm trên trống snare. Vì vậy, một bè trống rõ ràng, giản lược thường hữu ích hơn bản chép đúng từng tiếng.
Làm sao có bản chép đoạn solo rõ nhất?
Chép lại phần của nhạc cụ solo ở chế độ một nhạc cụ. Chọn saxophone, trumpet, flute, piano, guitar, bass hoặc double bass; mô hình sẽ chỉ nghe nhạc cụ đó và bỏ qua phần còn lại của ban nhạc. Bản chép đoạn solo thu được sẽ rõ hơn bản chép cùng đoạn đó trong lượt xử lý cả nhóm, phù hợp khi bạn định học từng nốt.
Bạn có thể thay đoạn trong bản nhạc bằng phiên bản này hoặc giữ nó thành một bản chép riêng. Bài chép một đoạn solo jazz hướng dẫn phần tiếp theo: nghe lặp từng câu nhạc, hát theo rồi tự nghe để thêm cách nhấn nhá và cảm giác khi chơi. Chế độ chép từng nhạc cụ, trừ piano, đều đang ở bản beta, nên hãy kiểm tra lại đoạn solo như khi kiểm tra bản nhạc của cả nhóm.
Chuyển giọng bè kèn Si giáng và Mi giáng thế nào?
Bản chép có cao độ thực tế, phù hợp cho piano, bass và bản nhạc đầy đủ. Tuy nhiên, người chơi kèn đọc bè đã chuyển giọng. Trumpet và tenor sax là nhạc cụ Si giáng: trumpet đọc cao hơn âm thực một quãng hai trưởng, còn tenor sax đọc cao hơn một quãng chín trưởng. Alto và baritone sax là nhạc cụ Mi giáng, đọc cao hơn một quãng sáu trưởng; baritone còn đọc cao hơn thêm một quãng tám.
Bạn có thể chuyển giọng ngay trong Songscription. Nhờ Annie, trợ lý trong trình chỉnh sửa, “chuyển khuông trumpet lên một quãng hai trưởng” hoặc “chuyển khuông alto sax lên một quãng sáu trưởng”. Với tenor, hãy yêu cầu chuyển lên một quãng hai trưởng rồi thêm một quãng tám. Annie có thể đổi cách ghi dấu hóa cho phù hợp với giọng mới, và bạn có thể hoàn tác từng thay đổi.
Nếu muốn giữ bản nhạc ở cao độ thực tế và in từng bè ở cao độ người chơi đọc, hãy xuất MusicXML rồi đặt nhạc cụ cho từng khuông trong MuseScore, Sibelius hoặc Dorico. Kiểm tra hóa biểu của từng bè trước khi in. Một bài ở giọng Si giáng theo cao độ thực tế phải hiện ở giọng Đô cho trumpet và giọng Sol cho alto sax. Bài giải thích về nhạc cụ chuyển giọng có bảng đầy đủ; bạn cũng có thể xem hướng dẫn từng bước cho alto và tenor sax và trumpet.
Có thể tạo lead sheet từ bản ghi của nhóm không?
Có. Nếu ban nhạc đọc lead sheet thay vì từng bè đầy đủ, Songscription cũng có thể chép nhạc từ bản ghi thành lead sheet: giai điệu trên một khuông, ký hiệu hợp âm ở phía trên. Đây là dạng bản nhạc mà phần lớn người chơi jazz dùng, và là cách nhanh để thêm một bài vào tập nhạc khi chưa có bản xuất bản.
Dùng bản nhạc đầy đủ của cả nhóm khi bạn muốn giữ đúng từng bè, chẳng hạn một bè bass cụ thể, đoạn nhiều kèn cùng solo hoặc các chỗ trống cần đánh. Dùng lead sheet khi bạn cần giai điệu và vòng hợp âm, còn những phần khác sẽ tự ngẫu hứng.
Những gì vẫn cần người chơi nghe lại?
Cảm giác swing, cách nhấn nhá và chi tiết trong đoạn ngẫu hứng cần người chơi jazz nghe lại. Bản chép cho bạn nốt và tiết tấu dễ đọc, nhưng không quyết định thay bạn nên chơi các nốt móc đơn trễ phách đến đâu, đặt ghost note (nốt chơi rất nhẹ) ở chỗ nào hay một nốt luyến cao độ có phải là chủ ý hay không. Bạn là người quyết định cách thể hiện những chỗ đó.
Bản nhạc jazz thường ghi các nốt móc đơn đều nhau rồi thêm chỉ dẫn swing. Hãy xem những đoạn tiết tấu dày được ghi ra sao và giản lược đoạn nào trông phức tạp hơn âm thanh thực tế. Bạn cũng nên xem lại ký hiệu hợp âm: cùng một cách xếp nốt có thể mang hai tên, nên hãy chọn tên hợp với hòa âm của bài. Bạn không cần vì thế mà chép lại từ đầu bằng tai. Songscription làm phần lớn công việc ghi lại từng nốt. Bạn có thời gian nghe và kiểm tra những chi tiết về cách thể hiện bài jazz.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao chép nhạc từ bản ghi của nhóm jazz thành từng bè riêng?
Tải bản ghi lên Songscription và chọn Multi-Instrument. Bạn sẽ nhận được bản nhạc nhiều khuông, mỗi nhạc cụ nghe thấy có một bè riêng, chẳng hạn piano, saxophone, trumpet, double bass và trống, cùng với MIDI nhiều track. Đối chiếu từng bè với bản ghi trong trình chỉnh sửa, chép lại phần của nhạc cụ solo ở chế độ một nhạc cụ để có bè rõ nhất, rồi xuất PDF, MusicXML hoặc MIDI.
Tôi có thể lấy track MIDI riêng cho từng nhạc cụ trong nhóm jazz nhỏ không?
Có. Multi-Instrument ghi mỗi nhạc cụ nghe thấy vào một track MIDI, nên piano, kèn, bass và trống sẽ nằm trên các track riêng trong DAW. Bạn có thể tải MIDI theo bản nhạc đã ghi hoặc MIDI thô từ bản chép. MIDI thô giữ lại thời điểm vào nốt linh hoạt và velocity, tức giá trị thể hiện lực đánh từng nốt, nên giữ được nhiều sắc thái của ban nhạc hơn.
AI có thể chép nhạc từ bản ghi jazz live không?
Có. Songscription chép nhạc trực tiếp từ bản phối live đầy đủ, không cần tách bè âm thanh trước. Bạn có thể dùng tệp hoặc đường dẫn YouTube. Bản thu trực tiếp từ bàn mixer hoặc bản thu ở câu lạc bộ có âm lượng cân bằng sẽ cho kết quả tốt nhất. Tiếng khán giả, reverb nhiều và các nhạc cụ chơi cùng quãng âm khiến bạn phải sửa nhiều hơn. Nếu bản live dài có đoạn bị rối, hãy cắt lấy một vòng bài rõ nhất.
Bản chép có ghi lại cảm giác swing và phần ngẫu hứng không?
Songscription ghi lại nốt và tiết tấu đã chơi, kể cả đoạn solo ngẫu hứng, thành bản nhạc dễ đọc. Người chơi jazz vẫn cần nghe để thêm và kiểm tra cảm giác swing, ghost note (nốt chơi rất nhẹ), cách luyến lên nốt và lối chơi thư thái của nhóm giữ nhịp. Songscription làm phần lớn công việc ghi lại từng nốt, còn bạn quyết định về cách thể hiện.
Làm sao tạo bè cho trumpet Si giáng và alto sax Mi giáng từ bản chép?
Hãy chép ở cao độ thực tế rồi chuyển giọng từng bè kèn cho người chơi. Trumpet, tenor sax và clarinet đọc cao hơn âm thực một quãng hai trưởng; tenor sax còn đọc cao hơn thêm một quãng tám. Alto sax đọc cao hơn một quãng sáu trưởng. Nhờ Annie, trợ lý trong trình chỉnh sửa, chuyển từng khuông kèn theo quãng tương ứng, rồi kiểm tra hóa biểu trước khi in. Bạn cũng có thể xuất MusicXML và đặt nhạc cụ cho từng khuông trong MuseScore, Sibelius hoặc Dorico.
Lời kết
Tự nghe và chép nhạc của cả nhóm là một cột mốc với người chơi jazz, và vẫn đáng làm khi bạn muốn tập thuộc một đoạn solo. Nhưng nếu cần đưa từng bè cho ban nhạc, viết bản nhạc cho một bài chưa ai xuất bản hoặc tìm hiểu cách nhóm giữ nhịp phối hợp, bắt đầu từ bản chép nhiều bè sẽ tiết kiệm thời gian hơn. Bạn nhận được tất cả các bè cùng lúc và có thể tập trung nghe những chỗ cần kiểm tra.
Quy trình gồm một lượt Multi-Instrument cho cả nhóm, một lượt ở chế độ một nhạc cụ để chép phần solo, kiểm tra từng bè rồi chuyển giọng các bè kèn. Bạn có thể thử với một bài ban nhạc muốn chơi: chép nhạc cho nhóm bằng Multi-Instrument.
