Cách chuyển giọng bài hát cho saxophone alto hoặc tenor

Bài này nằm trong hướng dẫn chuyển bài hát sang bất kỳ giọng nào.

Saxophone là nhạc cụ dịch giọng. Nếu đọc nguyên một bản nhạc viết ở cao độ thực, chẳng hạn bè piano, bè hát hay bản giai điệu kèm hợp âm, kèn sẽ phát ra sai giọng. Để khớp với bản ghi, bạn cần dịch các nốt theo một quãng cố định tùy loại kèn. Alto và baritone là kèn Mi giáng; với alto, bạn dịch cao độ thực lên một quãng sáu trưởng. Tenor và soprano là kèn Si giáng; bè tenor cao hơn cao độ thực một quãng chín trưởng, tức một quãng tám cộng một quãng hai trưởng.

Hiểu vì sao phải dịch sẽ giúp bạn chọn đúng cách viết cho từng loại sax, đổi hóa biểu nhanh hơn và giữ câu nhạc trong âm vực dễ chơi. Bạn cũng có thể tạo bè đúng giọng tự động mà không cần tự tính quãng.

Vì sao sax chơi sai nốt khi đọc nhạc ở cao độ thực

Phần lớn bản nhạc bạn tìm thấy đều viết ở cao độ thực. Piano, guitar, giọng hát và sáo phát ra đúng nốt ghi trên bản nhạc: nốt Đô viết ra nghe thành Đô. Saxophone thì khác. Đây là nhạc cụ dịch giọng, nghĩa là nốt ghi trên giấy và nốt phát ra luôn cách nhau một quãng cố định. Khi người chơi alto đọc nốt Đô, kèn phát ra nốt Mi giáng ở cao độ thực. Với tenor, nốt Đô viết ra phát thành Si giáng ở cao độ thực. Khoảng cách này vốn có ở từng loại kèn và không thay đổi.

Cách thiết kế này có lý do. Mọi saxophone đều dùng cùng thế bấm, nên người đã học alto có thể chuyển sang tenor hoặc baritone mà vẫn bấm các nốt viết theo cách quen thuộc. Đổi lại, mỗi loại kèn phát ra ở một giọng khác nhau, còn bản nhạc được viết theo giọng riêng của từng loại.

Nếu đưa bè piano hoặc bản giai điệu kèm hợp âm ở cao độ thực cho người chơi sax đọc nguyên, từng nốt sẽ lệch và cả bè sẽ chỏi với bản ghi. Vì vậy, trước hết cần chuyển bè sang giọng phù hợp với kèn. Nếu bạn mới làm quen với sự khác nhau giữa cao độ ghi trên bản nhạc và cao độ phát ra, bài chuyển giọng là gì giải thích từ đầu.

Quãng cần dịch cho từng loại saxophone

Họ saxophone có hai nhóm kèn, Mi giáng và Si giáng. Quãng cần dịch tùy thuộc vào loại kèn bạn chọn. Cao độ thực là nốt thực sự phát ra, cũng là cao độ bạn có khi chép nhạc từ bản ghi. Các quãng dưới đây đều tính từ cao độ thực lên đến nốt viết trong bè.

• Alto (Mi giáng): lên một quãng sáu trưởng. Nâng từng nốt ở cao độ thực lên một quãng sáu trưởng. Nốt Đô ở cao độ thực thành nốt La viết trên bản nhạc.
• Baritone (Mi giáng): lên một quãng sáu trưởng và thêm một quãng tám. Baritone đọc cùng giọng với alto nhưng phát ra thấp hơn một quãng tám. Vì vậy, từ cao độ thực, hãy viết nốt cao hơn một quãng sáu trưởng rồi nâng thêm một quãng tám.
• Tenor (Si giáng): lên một quãng chín trưởng. Quãng này bằng một quãng tám cộng một quãng hai trưởng. Nốt Đô ở cao độ thực thành nốt Rê viết cao hơn một quãng tám. Nói cách khác, nâng từng nốt lên một cung rồi đặt cao hơn một quãng tám.
• Soprano (Si giáng): lên một quãng hai trưởng. Soprano đọc cùng giọng với tenor nhưng cao hơn một quãng tám. Do đó, nốt viết chỉ cao hơn cao độ thực một quãng hai trưởng, tức một cung, không cần thêm quãng tám.

Hai kèn Mi giáng, alto và baritone, dùng quãng dịch cách nhau một quãng tám. Hai kèn Si giáng, tenor và soprano, cũng vậy. Hãy chọn loại kèn trước khi chuyển giọng, vì bè viết cho alto sẽ nằm sai âm vực khi đọc bằng tenor. Bài phối bài hát cho saxophone so sánh kỹ hơn các loại kèn và cách viết câu nhạc cho từng loại.

Tự chuyển giọng và cách đổi hóa biểu nhanh

Bạn có thể chuyển giọng từng nốt bằng cách nâng cao độ theo quãng dành cho kèn. Với alto, nhiều người thấy nhanh hơn nếu nghĩ là hạ một quãng ba thứ rồi nâng một quãng tám. Kết quả là cùng một nốt viết như khi nâng một quãng sáu trưởng, nhưng dễ nhận ra hơn trên khuông nhạc. Với tenor, nâng mỗi nốt lên một cung rồi viết cao hơn một quãng tám. Làm cẩn thận thì cách này chính xác, nhưng mất thời gian và dễ nhầm dấu hóa.

Một cách nhanh hơn là đổi hóa biểu trước rồi đọc các nốt theo hóa biểu mới. So với giọng ở cao độ thực:

• Alto và baritone: thêm ba dấu thăng. Đô trưởng ở cao độ thực, không có dấu thăng hay giáng, thành La trưởng với ba dấu thăng. Si giáng trưởng thành Sol trưởng. Thêm ba dấu thăng tương đương với bỏ ba dấu giáng.
• Tenor và soprano: thêm hai dấu thăng. Đô trưởng ở cao độ thực thành Rê trưởng với hai dấu thăng. Si giáng trưởng thành Đô trưởng. Thêm hai dấu thăng tương đương với bỏ hai dấu giáng.

Khi đã có hóa biểu mới, bạn dịch từng nốt theo tên bậc trong thang âm. Hóa biểu sẽ xử lý phần lớn dấu thăng và giáng. Hãy giữ câu nhạc trong âm vực dễ chơi: các loại saxophone có âm vực ghi trên bản nhạc gần giống nhau, từ nốt Si giáng thấp dưới khuông đến khoảng nốt Fa cao phía trên khuông. Phía trên nữa là âm vực altissimo, tức âm vực rất cao dành cho người chơi nâng cao. Giữ câu nhạc trong khoảng đó thì bè nhạc sẽ dễ đọc trên mọi loại kèn trong họ saxophone. Nếu muốn dùng công cụ để chuyển giọng, bài tổng hợp công cụ chuyển giọng nhạc miễn phí so sánh các lựa chọn.

Tự động tạo bè đúng giọng

Songscription có hai cách tự động tạo bè sax đúng giọng cho kèn.

Chế độ phối là cách nhanh nhất khi bạn bắt đầu từ bản ghi không có sax. Tải bài hát lên và chọn bản phối cho saxophone. Chúng tôi sẽ viết giai điệu thành bè sax solo và tự chuyển sang giọng phù hợp với loại kèn bạn chọn: lên một quãng sáu trưởng cho alto hoặc một quãng chín trưởng cho tenor. Bạn nhận được bè nhạc đã chuyển giọng để chơi mà không cần tự tính quãng. Nếu muốn đổi giọng sau đó, hãy nhờ Annie, trợ lý trong trình chỉnh sửa tích hợp, chuyển bè sang giọng bạn cần. Bạn cũng có thể hoàn tác nếu đổi ý.

Cách thứ hai phù hợp khi bản ghi đã có câu saxophone bạn muốn lấy. Trước tiên, hãy chép lại bè đó; bài chuyển giai điệu saxophone thành bản nhạc hướng dẫn từng bước. Sau đó, nhờ Annie chuyển bè sang giọng phù hợp với kèn: “dịch bè này lên một quãng sáu trưởng” cho alto, hoặc “dịch lên một quãng hai trưởng, rồi lên một quãng tám” cho tenor. Annie cũng có thể viết lại dấu hóa cho hợp với giọng mới. Với cả hai cách, bạn có thể phát nhạc chậm trong piano roll mà không đổi cao độ để kiểm tra một đoạn chạy nốt khó, sửa nốt sai ngay trong trình duyệt rồi xuất PDF để chơi theo. Nếu muốn tiếp tục chỉnh trong MuseScore, Sibelius hoặc Dorico, bạn có thể xuất MusicXML, chẳng hạn để gán nhạc cụ saxophone và để phần mềm hiển thị bè theo cao độ ghi trên bản nhạc. Nếu đang chuyển giọng cho học sinh thay vì cho một nhóm nhạc công, bạn cũng có thể dùng cách này để đưa bè sang giọng dễ hơn. Bài chuyển sang giọng dễ hơn cho học sinh giải thích thêm.