Cadence là cách chuyển hợp âm để kết thúc một câu nhạc. Nó giống như dấu câu trong hòa âm: có kiểu nghe như dấu chấm, có kiểu như dấu phẩy khiến bạn chờ nhạc đi tiếp, cũng có kiểu rẽ sang một hướng bất ngờ. Nếu từng nghe một bài hát có chỗ nghỉ thật trọn vẹn hoặc có chỗ tạm dừng mà vẫn còn dang dở, bạn đã nghe một kiểu kết câu nhạc. Khi nhận ra bốn kiểu kết dưới đây, bạn sẽ nghe rõ hơn cách chia câu trong hầu hết bài hát.
Bài này nối tiếp phần vòng hợp âm và cách dùng số La Mã để gọi hợp âm. Bạn có thể đọc trước nếu chưa quen hai khái niệm đó.
Cadence là gì?
Âm nhạc đi theo từng câu, giống như những câu ngắn trong lời nói, và mỗi câu đều cần một chỗ kết. Cadence là cặp hợp âm ở cuối câu nhạc. Tùy cặp hợp âm mà câu nghe như đã khép lại hoặc vẫn còn bỏ ngỏ. Ta dùng số La Mã để gọi hợp âm dựng trên từng bậc của âm giai: I là hợp âm chủ, IV dựng trên nốt thứ tư, V dựng trên nốt thứ năm và gọi là hợp âm át, còn vi dựng trên nốt thứ sáu và là hợp âm thứ tương đối.
Các kiểu kết tạo cảm giác nhờ sự căng thẳng và giải tỏa. Đặc biệt, hợp âm V có những nốt hút mạnh về hợp âm chủ, nên khi chuyển từ V sang I, ta nghe như câu nhạc đã về chỗ nghỉ. Tùy kiểu kết, cảm giác giải tỏa ấy có thể đến ngay, bị giữ lại hoặc chuyển hướng. Nếu chưa quen số La Mã, bài cách đọc ký hiệu hợp âm sẽ giúp bạn liên hệ chúng với những tên hợp âm như G và C.
Kết chính cách (V sang I)
Kết chính cách, đôi khi còn gọi là kết hoàn toàn, chuyển từ V sang I. Đây là kiểu kết mạnh và dứt khoát nhất trong âm nhạc phương Tây, giống như dấu chấm cuối câu. Ở giọng Đô trưởng, hợp âm G giải quyết về C. Bạn có thể nghe cảm giác căng của G được giải tỏa hoàn toàn khi chuyển sang C.
Phần lớn tác phẩm cổ điển và vô số bài pop kết theo cách này, vì ít có gì tạo cảm giác “đã về đến nơi, bài đã kết thúc” rõ đến thế. Sức hút từ V về I cũng là mối quan hệ làm nên vòng quãng năm.
Kết biến cách (IV sang I)
Kết biến cách chuyển từ IV sang I. Kiểu này cũng về hợp âm chủ và nghe trọn vẹn, nhưng nhẹ nhàng hơn vì không có sức hút mạnh của hợp âm V. Đây là tiếng “Amen” quen thuộc ở cuối một bài thánh ca, nên kiểu kết này thường được gọi là “kết Amen”. Ở giọng Đô trưởng, đó là hợp âm F chuyển về C.
Vì nghe mềm hơn, kết biến cách thường xuất hiện như một phần kết ấm áp nối tiếp chỗ kết thúc của bài, hoặc để tạo cảm giác kết thúc trong nhạc gospel và nhạc thờ phượng. Âm hưởng êm dịu như lời cầu nguyện hợp với những thể loại ấy.
Kết nửa
Kết nửa dừng ở hợp âm V thay vì giải quyết về I. Hợp âm V chứa nhiều căng thẳng, nên dừng ở đó khiến câu nhạc nghe chưa xong, như một dấu phẩy hay một câu hỏi chờ lời đáp. Nhạc tạm dừng chứ chưa kết thúc, còn người nghe chờ xem nhạc sẽ tiếp tục ra sao.
Người viết nhạc dùng kết nửa để giữ đà cho một đoạn dài. Chẳng hạn, đoạn lời có thể kết ở V để phần điệp khúc vang lên như câu trả lời, giải tỏa sức căng còn lại ở hợp âm ấy.
Kết lừa
Kết lừa, còn gọi là kết ngắt, khiến bạn chờ hợp âm V giải quyết dứt khoát về I rồi bất ngờ chuyển hướng. Thay vì về I, nó chuyển sang vi, hợp âm thứ tương đối. Ở giọng Đô trưởng, bạn chờ G giải quyết về C nhưng lại nghe hợp âm La thứ. Thay vì cảm giác giải tỏa như mong đợi, bạn thấy hơi bất ngờ khi nhạc vẫn tiếp tục.
Người viết nhạc dùng kiểu kết này để tránh kết thúc quá sớm, kéo dài câu nhạc hoặc thêm chút bâng khuâng. Đó là vì vi là hợp âm thứ, xuất hiện ở chỗ người nghe đang chờ một hợp âm trưởng tươi sáng.
Cách nhận ra kiểu kết câu nhạc
Để tìm kiểu kết trong một bài hát, hãy nghe những chỗ nhạc như lấy hơi ở cuối câu, rồi xem hai hợp âm tại đó:
- Từ V về hợp âm chủ thật dứt khoát? Đó là kết chính cách. Câu nhạc nghe đã kết thúc.
- Từ IV về hợp âm chủ, nhẹ nhàng như một bài thánh ca? Đó là kết biến cách.
- Dừng ở một hợp âm căng, nghe như muốn đi tiếp? Đó là kết nửa.
- Tưởng sắp kết thúc nhưng lại chuyển sang một hợp âm thứ bất ngờ? Đó là kết lừa.
Khi luyện nghe theo cách này, bạn cũng dựa vào giọng và hợp âm của bài hát. Nếu đang tự nghe để tìm hợp âm, bạn có thể đọc thêm bài về cách tìm giọng và đảo hợp âm để hiểu các thành phần tạo nên những kiểu kết này.
Tóm lại
Bốn kiểu kết câu nhạc này bao quát gần hết những kiểu bạn sẽ gặp: kết chính cách như dấu chấm, kết biến cách như tiếng Amen nhẹ nhàng, kết nửa như dấu phẩy và kết lừa tạo một bước ngoặt bất ngờ.
Khi chép lại một bài hát bằng Songscription, bạn có thể xem các hợp âm ở cuối câu nhạc để kiểm tra điều mình vừa nghe. Nếu muốn tìm hiểu thêm từ vựng về hòa âm, hãy xem bảng thuật ngữ ký âm.
Câu hỏi thường gặp
Cadence trong âm nhạc là gì?
Cadence là cách chuyển hợp âm để kết thúc một câu nhạc, giống như dấu câu trong hòa âm. Cũng như câu văn có thể kết thúc bằng dấu chấm, dấu phẩy hoặc dấu hỏi, những bước chuyển hợp âm ở cuối câu nhạc có thể tạo cảm giác kết thúc dứt khoát, tạm dừng hoặc bất ngờ. Bốn kiểu kết chính là kết chính cách (V sang I), kết biến cách (IV sang I), kết nửa (dừng ở V) và kết lừa (V sang vi).
Bốn kiểu kết câu nhạc là gì?
Kết chính cách chuyển từ hợp âm V sang I và tạo cảm giác kết thúc trọn vẹn, như một dấu chấm. Kết biến cách chuyển từ IV sang I, tạo âm hưởng “Amen” nhẹ nhàng. Kết nửa dừng ở hợp âm V, để câu nhạc còn bỏ ngỏ như một dấu phẩy. Kết lừa khiến bạn chờ hợp âm V giải quyết về I nhưng lại chuyển sang vi, tạo bất ngờ và kéo dài câu nhạc.
Kết chính cách khác kết biến cách thế nào?
Cả hai đều kết ở hợp âm chủ I và nghe trọn vẹn, nhưng đi đến đó từ hai hợp âm khác nhau. Kết chính cách đi từ V, hợp âm có sức hút mạnh nhất về hợp âm chủ, nên nghe dứt khoát. Kết biến cách đi từ IV, nhẹ hơn và ít căng thẳng hơn, tạo âm hưởng “Amen” êm dịu thường nghe ở cuối nhiều bài thánh ca.
