Vòng hợp âm là gì? Những vòng hợp âm thường gặp

Vòng hợp âm là một chuỗi hợp âm nối tiếp nhau, tạo phần hòa âm làm nền cho giai điệu. Phần lớn nhạc đại chúng dựa trên một số ít vòng hợp âm. Riêng I-V-vi-IV đã làm nền cho hàng trăm bài hát nổi tiếng qua nhiều thập kỷ và thể loại. Người chơi nhạc thường dùng số La Mã để gọi hợp âm theo bậc trong giọng. Vì vậy, cùng một vòng hợp âm có thể chơi ở bất kỳ giọng nào mà vẫn giữ được nét quen thuộc.

Vòng hợp âm là gì

Giai điệu là câu nhạc bạn có thể ngân nga. Hòa âm gồm những hợp âm làm nền bên dưới, còn vòng hợp âm là thứ tự xuất hiện của chúng. Thứ tự ấy tạo cho một đoạn nhạc cảm giác chuyển động và đi đến một điểm dừng, như khi rời nhà, đi đâu đó rồi quay về. Đổi vòng hợp âm thì cùng một giai điệu có thể mang cảm giác hoàn toàn khác.

Vòng hợp âm thường lặp lại. Một đoạn lời thường dùng đi dùng lại một vòng hợp âm trong khi lời hát thay đổi, còn đến điệp khúc thì có thể chuyển sang vòng khác. Để chơi theo một bài hát, chủ yếu bạn cần nghe ra chỗ vòng hợp âm bắt đầu lại.

Cách gọi bằng số La Mã

Người chơi nhạc dùng số La Mã thay cho tên hợp âm bằng chữ cái vì số La Mã chỉ bậc của hợp âm trong giọng, không gắn với một cao độ cố định. Với bất kỳ giọng trưởng nào, hãy đánh số từ một đến bảy cho hợp âm xây trên từng bậc của âm giai. Số viết hoa chỉ hợp âm trưởng, số viết thường chỉ hợp âm thứ: I, ii, iii, IV, V, vi và hợp âm giảm vii.

Ở giọng Đô trưởng, I là C, IV là F, V là G và vi là Am. Sang giọng Sol trưởng, cùng vòng I-IV-V-vi ấy lần lượt là G, C, D và Em. Số La Mã không gắn với một giọng cụ thể, nên “I-V-vi-IV” chỉ cùng một vòng hợp âm dù ban nhạc chơi ở giọng nào hợp với người hát. Hệ thống số Nashville cũng dựa trên ý tưởng ấy nhưng dùng chữ số thông thường. Người chơi nhạc phòng thu dùng hệ thống này để ghi nhanh vòng hợp âm của bài hát ngay tại chỗ.

Những vòng hợp âm nên biết

• I-V-vi-IV. Vòng hợp âm pop. Ở giọng Đô trưởng, vòng này gồm C, G, Am, F. Bạn đã nghe nó trong rất nhiều bài hát. Vòng này nghe thuận tai và có thể dùng đi dùng lại trong vô số bài. Nếu muốn học chơi nhạc pop trên piano, đây là vòng đầu tiên nên học.
• I-IV-V. Nền tảng của blues, rock và folk. Gồm ba hợp âm trưởng, đây là vòng hợp âm cơ bản nhất trong nhạc đại chúng phương Tây.
• ii-V-I. Vòng kết trong jazz. Chuỗi này chuyển mượt về hợp âm chủ, tạo cảm giác kết rõ ràng. Đây là vòng hợp âm quan trọng nhất cần biết khi chơi jazz.
• vi-IV-I-V. Vẫn là bốn hợp âm của vòng pop, nhưng bắt đầu từ hợp âm thứ nên phần mở đầu có sắc thái trầm hơn.
• Blues 12 ô nhịp. Một cấu trúc cố định gồm 12 ô nhịp, dùng I, IV và V theo thứ tự nhất định. Cấu trúc này làm nền cho rất nhiều bài blues và rock thời kỳ đầu.

Vì sao những vòng hợp âm này nghe thuận tai

I, IV và V là ba hợp âm làm trụ cho một giọng. Chúng nằm cạnh nhau trên vòng quãng năm, nên nghe hòa hợp với nhau. Chuyển động quanh vòng quãng năm, đặc biệt là sức hút từ V về I, góp phần tạo cảm giác vòng hợp âm đã đi đến điểm kết. Những vòng chuyển theo quãng năm như ii-V-I thường nghe rất tự nhiên.

Cách sắp xếp các nốt trong hợp âm cũng quan trọng không kém việc chọn hợp âm. Dùng thể đảo để nốt bass chuyển từng bậc và những nốt chung giữ nguyên vị trí sẽ làm vòng hợp âm nghe mượt hơn. Dù chọn đúng hợp âm, nếu cứ đánh mạnh từng hợp âm ở thể gốc thì đoạn nhạc vẫn có thể nghe gượng.

Tìm vòng hợp âm trong một bài hát

Muốn tìm vòng hợp âm bằng tai, trước tiên hãy tìm giọng của bài hát. Sau đó nghe xem nốt bass là nốt nào mỗi khi hợp âm đổi và xác định nốt đó thuộc bậc nào trong âm giai. Khi đã tìm được hai hoặc ba hợp âm, bạn thường có thể dựa vào những vòng quen thuộc ở trên để đoán hợp âm tiếp theo. Đọc thạo ký hiệu hợp âm sẽ giúp bạn làm nhanh hơn. Chuyển động hợp âm ở cuối mỗi câu nhạc cũng có tên riêng, được giải thích trong bài vòng kết là gì.

Nếu không muốn tìm hoàn toàn bằng tai, bạn có thể chép bản ghi thành bản nhạc để đọc hợp âm. Bài cách tìm hợp âm cho bất kỳ bài hát nào hướng dẫn cách làm. Bạn cũng có thể đưa bản ghi vào Songscription để nhận bản nhạc có nốt và hòa âm, rồi chỉnh sửa hoặc đọc vòng hợp âm trực tiếp trên đó.

Lời kết

Bạn không cần biết quá nhiều vòng hợp âm để bắt đầu. Nắm được năm hoặc sáu vòng là đã chơi được rất nhiều bài hát mà mọi người muốn chơi. Vì thế, học cách nhận ra vòng hợp âm qua số La Mã sẽ giúp ích ngay từ sớm: khi đã quen với I-V-vi-IV, bạn có thể nhận ra vòng này trong hàng nghìn bài hát.

Bạn có thể dùng những vòng hợp âm có tên gọi sẵn như vốn từ khi chơi nhạc. Người viết nhạc dựa vào chúng để tập trung vào giai điệu, lời hát và cảm giác của bài, những phần người nghe thường nhớ. Khi đã quen với các vòng thường gặp, bạn đỡ mất công nghĩ về chúng và có thể lấy chúng làm nền để phát triển bài nhạc.