Phần lớn bài pop ban đầu không được chơi trên piano. Chúng được dựng trong phòng thu từ tiếng trống, bass, synth, guitar và nhiều lớp giọng hát. Nếu có piano, tiếng đàn cũng chỉ là một lớp trong bản phối. Vì vậy, trước khi học nốt, bạn cần quyết định piano sẽ chơi gì khi phải thay cho cả bản phối.
Hòa âm nhạc pop thường khá đơn giản. Nhiều bài lặp lại ba hoặc bốn hợp âm trong cả một đoạn, thường là vòng I-V-vi-IV. Phần khó thường nằm ở tiết tấu, cách sắp xếp nốt trong hợp âm và lựa chọn giữa giai điệu phần hát với phần đàn phím trong bản ghi.
Bạn có thể bắt đầu từ vòng hợp âm, tập phần tay trái, thêm giai điệu rồi quyết định bạn muốn chơi sát bản ghi đến đâu.
Chúng tôi làm ra Songscription và Anything Piano. Ngoài hai sản phẩm này, bạn cũng có thể tự nghe và tìm nốt. Tự nghe vẫn là cách giúp bạn học được nhiều nhất.
Vì sao nhạc pop khó chơi trên piano?
Nhạc pop khó chơi trên piano vì bài hát thường được sản xuất thành bản phối chứ không được viết sẵn cho đàn phím. Trong bản ghi, mỗi nhạc cụ chơi một phần đơn giản, còn người chơi piano phải gói tất cả vào mười ngón tay. Bản thân các nốt hiếm khi khó. Điều cần tập là chọn nốt nào nên giữ lại và tạo tiết tấu mà trống đảm nhiệm trong bản ghi.
Hãy so sánh một bản nocturne của Chopin với một bài đang đứng trên bảng xếp hạng. Từng nốt trong bản nocturne đều được viết cho piano. Bài pop thì có giai điệu phần hát, phần bass, nhịp trống và vài lớp synth. Chưa có “bản piano” nào cho đến khi ai đó chọn cách chuyển soạn. Vì thế, hai bản cover piano của cùng một bài có thể nghe hoàn toàn khác nhau. Khi tìm bản nhạc, bạn cũng thường gặp những bản chuyển soạn nghe không giống ý bạn muốn.
Vẫn có ngoại lệ. Những bài pop lấy piano làm chính, từ nhạc của Elton John, Billy Joel đến các bản ballad của Adele và nhạc của Alicia Keys, được viết trên đàn. Với những bài này, bạn có thể học chính phần đàn trong bản ghi. Còn với những bài khác, hãy lấy bản ghi làm tài liệu tham khảo thay vì coi nó như một bản nhạc viết sẵn. Bài hướng dẫn làm bản cover piano nói kỹ hơn về cách chọn phần để chơi.
Vòng bốn hợp âm
Vòng I-V-vi-IV xuất hiện trong rất nhiều đoạn điệp khúc, dưới dạng nguyên gốc hoặc bắt đầu từ một hợp âm khác trong vòng. Ở giọng Đô trưởng, vòng này gồm C, G, Am và F. Khi đã thuộc thế bấm và chuyển được sang giọng khác, bạn có thể chơi phần hòa âm của hàng chục bài mà không cần học lại từng bài từ đầu.
Một vài ví dụ quen thuộc dùng vòng này hoặc biến thể gần với nó là Let It Be của The Beatles, No Woman, No Cry của Bob Marley, With or Without You của U2 và Someone Like You của Adele. Nhóm hài The Axis of Awesome còn làm cả một liên khúc dựa trên điểm chung đó.
Bắt đầu từ một hợp âm khác trong cùng vòng sẽ cho ra những vòng quen thuộc khác. Vòng vi-IV-I-V gồm Am, F, C, G có màu tối hơn, dồn dập hơn và xuất hiện trong nhiều bài pop, rock thập niên 2010. Zombie của The Cranberries dùng vòng này. I-vi-IV-V là vòng doo-wop của thập niên 1950. Vì các vòng đều xoay quanh cùng bốn hợp âm, thế tay trái bạn học cho vòng này dùng được ngay cho vòng kia. Bài viết về vòng hợp âm giải thích hệ thống chữ số La Mã. Học các thể đảo của từng hợp âm cũng giúp bạn chuyển hợp âm mà không phải nhảy tay khắp bàn phím.
Để tìm vòng hợp âm trong một bài cụ thể, hãy nghe nốt bass. Trong nhạc pop, bass thường chơi nốt gốc của mỗi hợp âm ở phách đầu ô nhịp. Vì vậy, nghe lần lượt các nốt bass thường cho bạn biết vòng hợp âm. Nếu chưa tìm ra, bạn có thể dùng công cụ tìm hợp âm để nhận diện hợp âm từ bản ghi.
Nên chơi kiểu đệm tay trái nào?
Chọn kiểu đơn giản nhất mà vẫn giữ được nhịp. Trong một bài pop, tay trái phải đảm nhiệm phần bass và một phần việc của tay trống, nên giữ hợp âm bằng nốt tròn gần như lúc nào cũng nghe trống. Một kiểu thường dùng là chơi nốt gốc, rồi đến nốt quãng năm và quãng tám bằng các nốt móc đơn. Kiểu này dễ chơi, có chuyển động và hợp với phần lớn nhịp độ.
Các kiểu đệm tay trái thường gặp trong nhạc pop, âm thanh của từng kiểu và bài hát phù hợp
| Kiểu chơi | Cách chơi | Âm thanh | Hợp với |
|---|---|---|---|
| Giữ nốt gốc bằng nốt tròn | Giữ nốt gốc của hợp âm | Thoáng, thưa | Đoạn mở đầu, phiên khúc đầu nhẹ |
| Đánh quãng tám đều | Lặp lại nốt gốc ở hai quãng tám bằng nốt móc đơn | Mạnh, thiên về rock | Điệp khúc nhanh, bài hát sôi nổi |
| Nốt gốc, quãng năm, quãng tám | Chơi rải các bậc 1, 5, 8 của hợp âm | Mềm mại, đều | Pop nhịp độ vừa, phần lớn phiên khúc |
| Hợp âm rải | Chơi lần lượt các bậc 1, 5, 8, 10 từ thấp lên cao | Thoáng, giống ballad | Ballad piano, đoạn đẩy cao trào từ từ |
| Nốt gốc rồi đến hợp âm | Chơi nốt bass ở phách 1, hợp âm ở phách 2 và 4 | Nảy, rõ nhịp | Pop đời cũ, bài hát để mọi người hát theo |
| Nốt gốc đảo phách | Chơi nốt gốc ở phách 1 và nửa sau của phách 2 | Hiện đại, dồn nhịp | Dance pop, bài thiên về R&B |
Có hai cách để những kiểu này nghe hay hơn. Giữ tay trái dưới nốt Đô giữa, nhưng tránh quãng tám thấp nhất vì hợp âm ở đó nghe đục trên phần lớn đàn piano. Bạn cũng nên đổi kiểu chơi giữa các đoạn. Chẳng hạn, chơi nốt tròn ở phiên khúc rồi chuyển sang đánh quãng tám đều ở điệp khúc sẽ đẩy cao trào cho bản piano độc tấu, giống như khi trống và những lớp âm thanh khác được thêm vào trong bản ghi.
Tay phải chơi giai điệu hay phần đệm?
Nếu bạn chơi một mình và không có ai hát, hãy chơi giai điệu phần hát bằng tay phải. Người nghe nhận ra bài pop qua giai điệu. Nếu tay phải chỉ chơi hợp âm mà không có giai điệu, bản đàn sẽ giống phần nhạc đệm đang chờ người hát. Nếu có người hát, hãy làm ngược lại: tay phải chơi hợp âm và tiết tấu, còn người hát đảm nhiệm giai điệu.
Đây là hai cách chuyển soạn khác nhau, nên bạn cần chọn trước khi tập. Bản độc tấu đặt giai điệu ở trên cùng và thêm nốt hợp âm bên dưới, thường là một hoặc hai nốt. Như vậy tay phải chơi cả giai điệu lẫn hòa âm. Bản đệm hát đặt hợp âm đầy đủ ở tay phải, thường theo tiết tấu lấy từ phần guitar hoặc đàn phím, và tránh quãng giọng của người hát.
Giai điệu phần hát trong nhạc pop thường có tiết tấu khó hơn bạn tưởng khi nghe, với đảo phách và nốt lấy đà trong gần như mỗi câu nhạc. Hãy phát chậm lại trước khi cho rằng mình nghe sai. Bạn có thể tập theo cách trong bài học từng đoạn của bài hát: tập từng câu ở nửa tốc độ cho đến khi thật quen.
Bản đơn giản và phần đàn trong bản ghi
Bạn học bản chuyển soạn đơn giản và phần đàn trong bản ghi để tập những điều khác nhau. Phần lớn người chơi cần cả hai ở những giai đoạn khác nhau. Bản đơn giản giúp bạn sớm chơi hết bài và làm quen với cấu trúc. Phần đàn trong bản ghi có cách sắp xếp nốt, tiết tấu và những câu lót riêng mà bảng hợp âm bỏ qua. Chính những chi tiết ấy làm bản đàn nghe giống bản ghi.
Bắt đầu với bản đơn giản
Nếu bài hát còn mới, học bản đơn giản sẽ nhanh hơn. Thường thì tay phải chơi giai điệu, tay trái chơi từng nốt hoặc hợp âm đơn giản, không có những chỗ đảo phách làm tiết tấu pop trở nên khó chơi. Songscription có bản nhạc piano dễ cho cùng một bản ghi ở năm mức độ khó. Bạn có thể học mức dễ nhất rồi chuyển lên mức tiếp theo khi đã quen tay.
Tập dần theo bản ghi
Khi đã thuộc cấu trúc bài, bạn có thể tập những chi tiết tạo nên nét riêng của bản ghi. Với bài lấy piano làm chính, đó là phần đàn phím được chơi trong bản ghi. Với bài được dựng từ nhiều lớp âm thanh, đó thường là câu synth đặc trưng, câu guitar ở đoạn mở đầu hoặc cách sắp xếp nốt trong hợp âm ở điệp khúc. Bảng hợp âm không ghi những chi tiết này, còn tự nghe để tìm ra chúng thì mất thời gian.
Anything Piano dành cho bước tập này. Bạn đưa vào bản ghi dưới dạng tệp âm thanh hoặc liên kết YouTube. Anything Piano tạo phần piano dưới dạng piano roll với các nốt rơi. Bạn chơi theo và ứng dụng nghe qua micrô, dùng được với cả piano cơ lẫn đàn phím điện tử. Vì tạo phần piano từ bản ghi thay vì lấy từ danh mục có sẵn, Anything Piano xử lý bài mới ra tuần trước cũng như bài kinh điển, và tạo phần piano ngay cả khi bản ghi không có tiếng piano. Bài hát được chia thành từng phần để bạn tập lần lượt. Bạn cũng có thể phát chậm lại và tập riêng từng tay. Bật chỉ dẫn ngón tay để hiện số ngón trên piano roll và xem ngón nào chơi từng nốt.
Điểm hạn chế là Anything Piano hiện piano roll chứ không hiện bản nhạc. Nếu muốn in bản nhạc từ cùng bản ghi, bạn có thể dùng công cụ chuyển âm thanh thành bản nhạc piano để tạo bản nhạc, MIDI và MusicXML.
Thứ tự tập một bài pop trên piano
Hãy học phần khung của bài trước các chi tiết. Như vậy, ở mỗi giai đoạn bạn đều có thể chơi trọn bài, thay vì chỉ chơi thật chuẩn phiên khúc đầu rồi dừng lại.
- Nghe một lượt để nhận ra cấu trúc. Ghi lại các đoạn: mở đầu, phiên khúc, tiền điệp khúc, điệp khúc và đoạn chuyển. Phần lớn bài pop dùng lại hai hoặc ba vòng hợp âm trong các đoạn này.
- Học vòng hợp âm của từng đoạn. Dùng riêng tay trái, đánh các nốt hợp âm cùng lúc ở nhịp độ chậm. Khi đã biết vòng hợp âm, bạn có thể chơi theo bản ghi.
- Thêm kiểu đệm tay trái. Chọn một kiểu trong bảng trên và tạm thời giữ nguyên kiểu đó suốt bài.
- Thêm giai điệu bằng tay phải. Tập chậm từng đoạn.
- Thêm một chi tiết đặc trưng. Đó có thể là câu nhạc ở đoạn mở đầu, cách sắp xếp nốt trong hợp âm ở điệp khúc hoặc một câu lót. Chi tiết này giúp người nghe nhận ra bài chỉ sau hai ô nhịp.
- Đổi kiểu chơi giữa các đoạn. Chơi thưa ở phiên khúc, dày hơn ở điệp khúc. Bản đàn sẽ nghe thuyết phục hơn thay vì chỉ đúng nốt.
Nếu giọng của bài khiến bạn khó bấm đàn hoặc khó hát, hãy chuyển giọng trước khi học. Giọng mới làm thay đổi mọi thế bấm, nên chuyển ngay từ đầu sẽ đỡ tốn công hơn nhiều.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để học chơi một bài pop trên piano?
Trước tiên, hãy tìm vòng hợp âm. Phần lớn bài pop lặp lại ba hoặc bốn hợp âm trong những đoạn dài. Sau đó, chơi giai điệu phần hát bằng tay phải và đệm một kiểu đơn giản bằng tay trái. Khi đã quen, bạn mới quyết định có muốn chơi theo phần đàn trong bản ghi hay không. Anything Piano chuyển bản ghi thành piano roll mà bạn có thể phát chậm lại. Đây là cách nhanh nhất để nghe rõ những nốt trong bản ghi.
Vì sao bản pop tôi chơi trên piano nghe trống trải?
Bản ghi có trống, bass, nhiều tiếng synth và nhiều lớp giọng hát, còn bạn phải chơi thay tất cả bằng hai tay. Thường thì bạn cần thêm tiết tấu chứ không phải thêm nốt. Hãy chơi một kiểu đệm tay trái có chuyển động, chẳng hạn nốt gốc và nốt quãng năm bằng các nốt móc đơn. Như vậy piano sẽ giữ nhịp mà trống đảm nhiệm trong bản ghi. Nếu giữ hợp âm bằng nốt tròn, tiếng đàn sẽ nghe thưa và trống.
Vòng bốn hợp âm trong nhạc pop là gì?
Đó là vòng I-V-vi-IV. Ở giọng Đô trưởng, vòng này gồm C, G, Am và F. Let It Be của The Beatles, With or Without You của U2 và Someone Like You của Adele dùng vòng này hoặc một biến thể gần với nó. Cùng bốn hợp âm ấy theo thứ tự khác, vi-IV-I-V, cũng xuất hiện trong rất nhiều bài. Học một thế bấm, bạn có thể chơi phần hòa âm của hàng chục đoạn điệp khúc.
Nên học bản đơn giản hay phần piano trong bản ghi?
Nếu bài hát còn mới với bạn, hãy học bản đơn giản trước rồi tập dần phần đàn trong bản ghi. Bản đơn giản giúp bạn chơi hết bài trong vài ngày và làm quen với cấu trúc bài. Phần đàn trong bản ghi có cách sắp xếp nốt trong hợp âm và tiết tấu riêng, tạo nên âm thanh giống bản ghi. Songscription có bản nhạc piano dễ cho cùng một bài ở năm mức độ khó nếu bạn muốn tập dần từ mức này sang mức kia.
Lời kết
Nhiều người thấy nhạc pop khó chơi trên piano vì chỗ khó khác với điều họ từng học. Giờ học piano thường dạy bạn đọc và chơi một phần đã được viết sẵn cho đàn. Với nhạc pop, bạn phải tự tạo hoặc chọn một phần để chơi từ bản ghi ghép từ nhiều nguồn âm thanh. Khi nhìn bài hát theo cách đó, bạn có thể dành sức cho tiết tấu và chuyển soạn thay vì mắc kẹt ở hợp âm.
Bạn sẽ gặp lại vòng bốn hợp âm trong nhiều bài hát. Những kiểu đệm tay trái đã tập với vòng này cũng dùng được cho bài tiếp theo. Nghe bản ghi giúp bạn tìm ra vài chi tiết làm nên nét riêng của từng bài. Khi muốn nghe rõ từng nốt trong bản ghi, bạn có thể dùng Anything Piano để chuyển bản ghi thành piano roll và phát chậm lại, thay vì đoán nốt.
