Để tập piano riêng từng tay, hãy tập phần của mỗi tay trong một đoạn ngắn đến khi chơi đúng ở nhịp độ chậm. Sau đó ghép hai tay ở nhịp độ chậm hơn nữa rồi tăng dần tốc độ khi chơi cả hai tay. Cách này chia một bài tập khó thành hai phần dễ hơn. Nhưng nếu tập riêng quá lâu, bạn sẽ chậm tiến bộ ở khâu phối hợp vì hai tay chỉ học phối hợp khi cùng chơi.
Tập riêng từng tay, thường viết tắt là HS, rồi tập hai tay cùng lúc, viết tắt là HT, là lời khuyên rất phổ biến khi học piano. Hầu như giáo viên nào cũng dùng cách này dưới một hình thức nào đó. Cuốn sách miễn phí Fundamentals of Piano Practice của Chuan C. Chang còn đặt cách tập này ở trung tâm của cả một phương pháp được chia sẻ rộng rãi trên mạng. Cách tập này có ích, nhưng cũng thường bị áp dụng sai. Nhiều người tập thuộc từng tay rồi vẫn không ghép hai tay lại được.
Chúng tôi làm ra Songscription và nhóm của chúng tôi cũng làm ra Anything Piano, được nhắc đến ở một phần bên dưới.
Vì sao tập riêng từng tay lại hiệu quả?
Khi tập riêng từng tay, não phải xử lý ít thứ cùng lúc hơn. Bạn có thể tập trung vào nốt, thế bấm và tiết tấu của một dòng nhạc. Khi chơi hai tay, sự chú ý bị chia đôi, lỗi dễ xuất hiện hơn và bạn có thể cứ lặp lại lỗi ở cả hai tay mà chưa sửa được tay nào.
Tập riêng còn cho bạn thấy tay nào đang thực sự vướng. Nhiều người nghĩ một đoạn khó vì hai tay chưa phối hợp tốt, trong khi một tay vẫn chưa thuộc nốt. Tách hai tay ra tập thì thường chưa đầy một phút bạn đã nhận ra điều đó.
Bạn cũng có thể tập tay khó ở tốc độ cao hơn lúc chơi hai tay. Một số vấn đề về thế bấm và hình dạng bàn tay chỉ lộ ra khi chơi nhanh. Một câu chạy nghe ổn ở nửa tốc độ có thể cần đổi ngón khi chơi đủ nhanh. Phát hiện điều đó lúc tập một tay sẽ đỡ tốn công hơn lúc tập hai tay.
Khi nào tập riêng từng tay phản tác dụng?
Tập riêng sẽ phản tác dụng nếu bạn không biết lúc nào nên dừng. Sau nhiều tuần trau chuốt từng tay, bạn có thể nhận ra ghép hai tay là một kỹ năng mới mà mình chưa hề tập. Cách này cũng kém hiệu quả với những đoạn hai tay phụ thuộc vào nhau về tiết tấu, vì phần cần học nhất là cách hai tay khớp với nhau.
Trường hợp đầu thường gặp hơn. Mỗi tay đã chơi riêng trôi chảy, gần như tự động, nhưng khi ghép lại bạn có cảm giác phải học lại từ đầu. Công sức tập riêng không mất đi, nhưng đáng lẽ bạn đã nên ghép hai tay từ vài ngày trước.
Trường hợp thứ hai phụ thuộc vào cách viết nhạc. Có những đoạn phải nghe cả hai tay mới rõ ý, chẳng hạn giai điệu chuyền qua lại giữa hai tay, tay trái chơi kiểu stride với nốt trầm và hợp âm xen kẽ dưới phần tay phải đảo phách, hay một mẫu ragtime hoặc Latin trong đó hai tay cố ý vào lệch nhau. Khi tập riêng, bạn thuộc nốt của từng tay nhưng chưa học được mối liên hệ tiết tấu giữa chúng. Với những đoạn này, hãy tập riêng ngắn thôi rồi sớm ghép hai tay ở tốc độ chậm.
Còn một điều nữa là thời gian. Khi một tay đã chơi chắc, bạn dễ thấy thích thú khi tập riêng tay đó vì nghe rất êm tai. Nhưng phần tập đó lại giúp bạn tiến bộ ít nhất.
Các bước tập một đoạn
Mỗi lần tập một đoạn ngắn, khoảng bốn đến tám ô nhịp. Học tay khó trước, rồi đến tay dễ hơn. Sau đó ghép hai tay ở nhịp độ chậm hơn lúc tập riêng và tăng tốc từng bước. Khi đã chơi sạch đoạn này bằng cả hai tay, bạn mới chuyển sang đoạn tiếp theo.
- Chọn đoạn và quyết định thế bấm. Nếu tập từ bản nhạc, hãy ghi số ngón vào. Bài hướng dẫn về số ngón tay piano giải thích cách đánh số; công cụ tạo thế bấm piano tự thêm thế bấm gợi ý vào bản nhạc. Trong Anything Piano, bật phần hiển thị số ngón để xem số ngón trên piano roll.
- Tập chậm riêng tay khó hơn. Lần nào cũng dùng cùng thế bấm. Dừng khi bạn chơi đúng hai lần liên tiếp.
- Tập riêng tay dễ hơn. Thường đó là tay trái và thường sẽ học nhanh hơn. Đừng bỏ qua tay này chỉ vì thấy đơn giản.
- Tập riêng mỗi tay nhanh hơn một chút. Kiểm tra xem thế bấm còn thuận khi gần đến nhịp độ mục tiêu không. Nếu không, hãy đổi ngay lúc này.
- Ghép hai tay ở nhịp độ chậm hơn lúc tập riêng. Bắt đầu ở nửa tốc độ của tay chơi chậm hơn là một lựa chọn hợp lý.
- Nếu ghép hai tay mà bị vấp, hãy chia đoạn nhỏ hơn. Ghép hai tay trong một phách, rồi hai phách, rồi một ô nhịp.
- Tăng dần nhịp độ khi chơi hai tay. Chỉ tăng khi bạn chơi sạch đoạn đó hai lần liên tiếp ở tốc độ hiện tại.
- Nối với đoạn trước. Cho hai đoạn chồng lên nhau một ô nhịp để tập cả chỗ nối. Bạn có thể đọc thêm trong bài học từng đoạn của một bài hát.
Mỗi giai đoạn nên tập nhanh đến đâu?
Mỗi giai đoạn có mục tiêu và nhịp độ riêng. Khi tập riêng từng tay, bạn bắt đầu chậm rồi có thể tập nhanh hơn cả nhịp độ mục tiêu khi ghép hai tay. Lúc mới ghép, bạn luôn bắt đầu chậm hơn so với khi tập riêng từng tay. Bảng dưới đây so sánh nhịp độ tập với tốc độ bạn đang nhắm tới, thay vì ghi số trên máy đếm nhịp, vì con số đó tùy theo từng bài.
Các giai đoạn tập piano riêng từng tay và ghép hai tay, kèm mục tiêu và nhịp độ bắt đầu so với tốc độ mục tiêu
| Giai đoạn | Mục tiêu | Nhịp độ bắt đầu |
|---|---|---|
| Tập riêng tay khó hơn | Đúng nốt và dùng thế bấm nhất quán | Chậm đủ để không mắc lỗi |
| Tập riêng tay dễ hơn | Đúng nốt và dùng thế bấm nhất quán | Chậm đủ để không mắc lỗi |
| Tăng tốc riêng từng tay | Kiểm tra thế bấm khi gần đạt tốc độ mục tiêu | Gần tốc độ mục tiêu, trong thời gian ngắn |
| Ghép hai tay từng đoạn nhỏ | Phối hợp hai tay cho đúng nhịp | Bằng nửa tốc độ của tay chậm hơn hoặc chậm hơn nữa |
| Ghép hai tay cả đoạn | Chơi hết đoạn không dừng | Chậm, rồi tăng từng bước |
| Ghép hai tay và nối đoạn | Nối đoạn này với đoạn trước | Nhịp độ đã đạt ở đoạn đang tập |
Khi nào nên ghép hai tay?
Hãy ghép hai tay khi mỗi tay chơi đúng đoạn đó hai lần liên tiếp, không dừng, với thế bấm nhất quán và nhịp độ chậm, đều. Bạn chưa cần chơi mỗi tay ở tốc độ mục tiêu hay thuộc lòng trước. Ghép sớm, rồi chỉ quay lại tập riêng ở chỗ hay vấp, sẽ nhanh hơn tập hoàn hảo từng tay rồi mới ghép.
Hãy xem tập riêng như một cách sửa lỗi. Khi đã ghép hai tay, cứ tiếp tục chơi cả hai. Nếu một chỗ cứ vấp mãi, tách tay đang vướng ra, sửa hai hoặc ba nốt đó rồi ghép lại ngay. Phần lớn người chơi piano có kinh nghiệm thường tập theo cách này: chủ yếu chơi hai tay, thỉnh thoảng tách riêng vài ô nhịp để sửa.
Nếu chơi riêng từng tay đã nghe ổn mà bạn vẫn chưa thử ghép, đó là dấu hiệu bạn đã tập riêng quá lâu. Hãy ghép ngay hôm đó, dù lúc đầu còn vấp.
Tập riêng từng tay với ứng dụng
Phần lớn ứng dụng học piano cho bạn tập một tay trong khi ứng dụng tự phát phần của tay kia hoặc để phần đó im lặng, giống như khi bạn che một nửa bản nhạc. Điểm khác nhau chủ yếu là bạn tập được với những bài hát nào. Ứng dụng học theo khóa cho tập với bài trong thư viện của họ; một vài ứng dụng cho bạn đưa bài hát riêng vào.
Anything Piano cho bạn chọn tập tay phải, tay trái hoặc cả hai tay với bất kỳ bài hát nào bạn tải từ tệp âm thanh hoặc đường dẫn YouTube. Phần nhạc hiện trên piano roll với các nốt rơi xuống. Ứng dụng nghe tiếng đàn piano cơ qua micrô hoặc nhận tín hiệu từ bàn phím MIDI, rồi đánh dấu những nốt bạn chơi đúng và bỏ lỡ. Bạn cũng có thể giảm tốc độ phát và lặp một đoạn khi tập ghép hai tay. Anything Piano chia bài hát thành từng phần để bạn tập xong một đoạn rồi chuyển sang đoạn tiếp theo. Chế độ chờ dừng piano roll cho đến khi bạn chơi đúng nốt, phù hợp khi mới bắt đầu tập chậm từng tay. Bật phần hiển thị số ngón để xem số ngón trên piano roll và giữ cùng một thế bấm mỗi lần chơi. Nhờ vậy, bạn có thể làm theo các bước trên với cả những bài hát không có trong thư viện nào.
Điểm hạn chế là Anything Piano hiện piano roll thay vì bản nhạc. Nếu tập từ bản in, bạn có thể dùng bản nhạc piano dễ và các công cụ thế bấm của Songscription.
Câu hỏi thường gặp
Nên tập piano riêng từng tay hay tập hai tay cùng lúc?
Hãy tập riêng trước ở những đoạn bạn vẫn chưa chơi trôi chảy bằng một trong hai tay. Tập từng tay giúp bạn nắm đúng nốt và thế bấm mà không phải chia sức tập trung cho cả hai tay. Khi mỗi tay đã chơi chậm hết đoạn mà không dừng, hãy ghép hai tay sớm. Phối hợp hai tay là một kỹ năng riêng và bạn chỉ tập được kỹ năng đó khi chơi cả hai tay cùng lúc.
Nên tập riêng mỗi tay trong bao lâu?
Tập đến khi mỗi tay chơi đúng đoạn đó hai lần liên tiếp, không dừng, ở nhịp độ chậm và đều. Với đoạn ngắn, có thể một buổi là đủ; đoạn nhiều nốt có thể mất vài ngày. Khi một tay đã chắc rồi, tập riêng tay đó thêm quá lâu sẽ tốn thời gian. Lúc này phần khó là phối hợp hai tay, mà bạn chỉ tiến bộ ở phần này khi chơi cả hai tay.
Vì sao tôi chơi riêng từng tay được mà ghép hai tay lại không được?
Khi chơi hai tay, não phải xử lý hai mẫu chuyển động cùng lúc. Ngoài việc học các động tác của từng tay, bạn còn cần học cách phối hợp hai tay. Hãy ghép hai tay ở nhịp độ chậm hơn nhiều so với lúc tập riêng, đôi khi bằng một nửa hoặc chậm hơn, rồi tập từng phách hoặc từng ô nhịp. Lặp lại nhiều lần thì gần như lúc nào hai tay cũng sẽ phối hợp được.
Có ứng dụng nào cho tập riêng từng tay không?
Có. Anything Piano cho bạn tập tay phải, tay trái hoặc cả hai tay với bất kỳ bài hát nào bạn tải từ bản ghi hoặc đường dẫn YouTube. Ứng dụng nghe qua micrô và cho biết bạn đã chơi đúng hay bỏ lỡ nốt nào. Phần lớn ứng dụng học theo khóa như Simply Piano và flowkey cũng cho tập riêng từng tay với những bài hát trong thư viện của họ.
Lời kết
Tập riêng từng tay đã được dùng để dạy piano qua nhiều thế hệ vì chia nhỏ một đoạn khó giúp bạn dễ tập hơn. Nhiều lỗi xuất hiện khi bạn phải chú ý đến quá nhiều thứ cùng lúc. Nhưng tập riêng mới là một nửa của cách học này. Bạn cần ghép hai tay đủ sớm để tập phối hợp, vì đó thường là phần thực sự khó của đoạn nhạc.
Thay vì định sẵn số ngày tập riêng, hãy đặt một mốc để ghép tay: mỗi tay chơi đúng, chậm, hai lần liên tiếp. Sau đó ghép hai tay và chỉ tập riêng lại để sửa ô nhịp hay vấp. Nếu tập như vậy trong vài tuần, bạn sẽ thấy giai đoạn tập riêng tự ngắn lại. Đó là dấu hiệu rõ ràng cho thấy cách tập đang phát huy tác dụng. Để tính thời gian dành cho các bước này, bạn có thể đọc thêm nên tập piano bao lâu mỗi ngày.
