Bài viết này nằm trong bảng thuật ngữ ký âm.
Bảng hợp âm là cách ghi bài hát giản lược nhất. Bảng cho biết hợp âm và cấu trúc bài, không ghi giai điệu thành nốt, vì người chơi đã biết hoặc có thể nghe ra giai điệu. Với người chơi guitar, keyboard hay cả nhóm nhạc đệm, như thế thường đã đủ. Họ biết hợp âm nào cần chơi, chuyển ở đâu và tự quyết định phần còn lại.
Bảng hợp âm là gì
Bảng hợp âm cho biết bạn cần chơi hợp âm nào và chuyển hợp âm lúc nào. Bảng ghi các hợp âm theo thứ tự trong bài. Khác với bản nhạc thông thường, bảng không ghi ra từng nốt; khác với lead sheet, bảng cũng không có dòng giai điệu. Người chơi tự nắm giai điệu, chọn cách thể hiện và quyết định cách xếp nốt phù hợp cho một hợp âm như Am7.
Nhờ cách ghi này, cùng một bảng hợp âm có thể dùng cho bản acoustic chơi rải từng nốt hoặc bản phối cho cả ban nhạc. Bảng ghi phần cốt lõi của bài hát, không ấn định một cách chơi duy nhất.
Bảng hợp âm có những gì
Một bảng hợp âm thường chỉ ghi vài thông tin:
- Ký hiệu hợp âm. Tên hợp âm như C, Am7, F hay G7, xếp theo thứ tự xuất hiện.
- Ô nhịp và cách chia phách. Vạch nhịp và thường có thêm dấu gạch chéo chỉ tiết tấu, cho biết mỗi hợp âm kéo dài bao nhiêu phách trước khi chuyển sang hợp âm tiếp theo.
- Cấu trúc bài hát. Tên các đoạn như verse, chorus và bridge, cùng dấu lặp và ký hiệu chỉ cách kết thúc mỗi lần lặp để người chơi theo dõi cấu trúc bài.
- Giọng và nhịp độ. Cho biết bài ở giọng nào và chơi nhanh hay chậm.
Bảng không ghi giai điệu thành nốt và thường không ghi cách xếp nốt cụ thể. Chẳng hạn, bảng ghi hợp âm Sol trưởng trong hai ô nhịp, còn bạn tự chọn cách sắp xếp các nốt trên bàn phím hoặc cần đàn.
Cách đọc bảng hợp âm
Khi đọc bảng hợp âm, bạn chủ yếu cần đếm. Theo các ô nhịp từ trái sang phải, chơi hợp âm ghi ở đầu mỗi ô và chuyển khi gặp ký hiệu tiếp theo. Nếu một ô có nhiều hợp âm, các dấu gạch chéo nhỏ trong ô cho biết mỗi hợp âm kéo dài bao nhiêu phách. Tên đoạn giúp bạn theo dõi cấu trúc bài, còn dấu lặp cho biết lúc nào cần quay lại. Vì không phải đọc đầu nốt, người đã biết hợp âm có thể nắm được một bài mới qua bảng hợp âm trong vài giây. Đọc tất cả ký hiệu trên khuông nhạc là một kỹ năng khác; bạn có thể tìm hiểu trong bài cách đọc bản nhạc.
Bảng hợp âm, lead sheet và tổng phổ khác nhau thế nào
Ba dạng này khác nhau ở mức độ chi tiết:
- Bảng hợp âm. Chỉ có hợp âm và cấu trúc, không ghi giai điệu thành nốt. Trong ba dạng, bảng hợp âm để người chơi tự chọn cách chơi nhiều nhất. Dùng khi nhóm nhạc đệm chỉ cần biết chỗ chuyển hợp âm.
- Lead sheet. Giai điệu nằm trên khuông nhạc, có ký hiệu hợp âm và thường có lời bài hát. Lead sheet cho biết giai điệu đặc trưng của bài, còn phần đệm để người chơi tự chọn. Bạn có thể đọc thêm trong bài lead sheet là gì.
- Tổng phổ. Ghi đầy đủ từng nốt cho từng bè. Dạng này quy định cách chơi cụ thể, dùng khi cả ban nhạc cần chơi cùng một bản phối cố định.
Nếu cần biết giai điệu, bạn cần lead sheet. Nếu đã biết giai điệu và chỉ cần chỗ chuyển hợp âm, bảng hợp âm đọc nhanh hơn và cũng viết nhanh hơn.
Ai dùng bảng hợp âm
Bảng hợp âm thường được dùng khi người chơi dựa vào trí nhớ hoặc cảm nhận thay vì theo một bản phối cố định. Các ban nhạc thờ phượng thường dùng dạng này, nên chúng tôi có bài hướng dẫn riêng về cách làm bảng hợp âm cho bài hát thờ phượng. Ban nhạc cover cần học nhanh một danh sách bài, người tự sáng tác và biểu diễn muốn có một trang để nhắc bài, hay nhóm nhạc đệm jazz và pop ứng tấu theo vòng hợp âm cũng dùng bảng này. Khi người chơi tự chọn cách thể hiện thay vì chơi lại đúng từng nốt, bảng hợp âm là một lựa chọn phù hợp.
Cách tạo bảng hợp âm từ một bài hát
Phần khó khi làm bảng hợp âm là nghe và xác định hòa âm. Bạn có thể giao phần đó cho Songscription. Đưa bản ghi vào Songscription để chép bài hát thành bản nhạc, gồm cả phần hòa âm. Bạn có thể xem chỗ chuyển hợp âm thay vì tự tìm trên nhạc cụ. Sau đó, ghi ký hiệu hợp âm theo cấu trúc bài và thêm giọng là bạn có bảng hợp âm. Bài cách lấy hợp âm của bất kỳ bài hát nào hướng dẫn kỹ hơn về phần hợp âm. Nếu muốn có cả giai điệu trên trang, hãy giữ lại phần đó để có lead sheet thay vì bảng hợp âm đơn thuần.
Câu hỏi thường gặp
Bảng hợp âm là gì?
Bảng hợp âm là cách ghi bài hát giản lược, cho biết hợp âm và cấu trúc nhưng không ghi giai điệu thành nốt. Bảng xếp ký hiệu hợp âm theo thứ tự, đánh dấu chỗ chuyển hợp âm trong từng ô nhịp và ghi tên từng đoạn để người chơi theo dõi cấu trúc bài. Người chơi cần biết hoặc nghe được giai điệu, còn cách xếp nốt hợp âm và tiết tấu thì tự chọn theo cảm nhận. Nhóm nhạc đệm, ban nhạc thờ phượng và người tự sáng tác và biểu diễn bài hát thường dùng bảng này.
Bảng hợp âm khác lead sheet thế nào?
Lead sheet ghi giai điệu trên khuông nhạc, có ký hiệu hợp âm ở phía trên và thường có lời ở phía dưới. Bảng hợp âm bỏ phần giai điệu viết thành nốt, chỉ giữ hợp âm và cấu trúc bài. Vì vậy, lead sheet cho bạn biết cả giai điệu lẫn hòa âm, còn bảng hợp âm cho biết phần hòa âm và để bạn tự nắm giai điệu. Dùng lead sheet khi có người cần chơi hoặc hát giai điệu; dùng bảng hợp âm khi người chơi chỉ cần biết chỗ chuyển hợp âm.
Có cần biết đọc nốt để dùng bảng hợp âm không?
Bạn không cần đọc nốt như khi đọc bản nhạc thông thường. Bảng hợp âm dùng tên hợp âm như C, Am7 hay G mà nhiều người chơi học từ sớm, cùng với ký hiệu đơn giản cho phách và các đoạn trong bài. Bảng không có đầu nốt cần đọc. Nếu nhận ra ký hiệu hợp âm và đếm được ô nhịp, bạn có thể theo bảng hợp âm. Đó cũng là lý do dạng bảng này dễ tiếp cận khi đưa một bài hát cho ban nhạc chơi.
Muốn biết các hợp âm trong bài hát bạn thích? Chép bài hát thành bản nhạc rồi xem hợp âm.
