Khóa nhạc là gì?

Khóa nhạc là ký hiệu ở đầu khuông, xác định cao độ ứng với từng dòng và khe. Không có khóa, khuông nhạc chỉ là năm dòng kẻ chưa gắn với nốt nào. Nhờ khóa nhạc, cùng năm dòng kẻ ấy có thể ghi một bè bass trầm ở chỗ này và một bè flute cao ở chỗ khác.

Khóa sol

Khóa sol cuộn quanh dòng ghi nốt sol ngay trên đô giữa. Từ nốt mốc đó, bạn xác định được cao độ của những nốt còn lại trên khuông. Vòng xoắn của khóa ôm dòng thứ hai tính từ dưới lên, nên dòng đó luôn là nốt sol. Đọc từ dưới lên, năm dòng lần lượt là mi, sol, si, rê, fa; bốn khe là fa, la, đô, mi.

Khóa sol dùng cho nhạc cụ âm cao như violin, flute và trumpet, cho các giọng hát cao và tay phải khi chơi piano. Khi nhắc đến ký hiệu âm nhạc, người ta thường hình dung ra khóa này.

Khóa fa

Khóa fa có hai dấu chấm bao quanh dòng ghi nốt fa ngay dưới đô giữa. Từ dòng này, bạn xác định được những cao độ còn lại trên khuông. Dòng nằm giữa hai dấu chấm là dòng thứ hai tính từ trên xuống và luôn ghi nốt fa. Đọc từ dưới lên, năm dòng lần lượt là sol, si, rê, fa, la; bốn khe là la, đô, mi, sol.

Khóa fa dùng cho nhạc cụ âm trầm như cello, bassoon và tuba, cho các giọng hát trầm và tay trái khi chơi piano. Trong nhạc piano, khuông khóa sol và khuông khóa fa nối với nhau bằng dấu ngoặc nhọn thành khuông nhạc kép. Nốt đô giữa nằm trên một dòng kẻ phụ ngắn giữa hai khuông, nên cả hai tay đều có thể chơi nốt này.

Khóa đô alto và khóa đô tenor

Khóa đô có thể đặt ở nhiều vị trí trên khuông. Tâm khóa chỉ vào dòng ghi nốt đô giữa, còn tên khóa tùy theo vị trí đặt. Khóa đô alto có tâm nằm trên dòng giữa của khuông, nên dòng đó ghi nốt đô giữa. Đây là khóa thường dùng cho viola.

Tâm khóa đô tenor nằm ở dòng thứ tư tính từ dưới lên. Khóa này dùng cho âm vực cao của những nhạc cụ như cello, bassoon và trombone. Ở âm vực đó, nếu dùng khóa sol thì các nốt sẽ nằm dưới khuông, còn nếu dùng khóa fa thì sẽ cần nhiều dòng kẻ phụ phía trên khuông.

Lúc mới gặp, khóa đô có thể trông lạ mắt. Bạn hãy tìm dòng mà tâm khóa chỉ vào, xác định đó là nốt đô giữa rồi đọc các nốt còn lại từ đó.

Cách đọc nốt theo khóa nhạc

Dù gặp khóa nào, bạn cũng có thể bắt đầu từ nốt mốc mà khóa xác định, rồi đếm từng bậc lên hoặc xuống qua các dòng và khe. Khóa sol cho bạn nốt sol ở dòng thứ hai, khóa fa cho nốt fa ở dòng thứ tư, còn khóa đô cho nốt đô giữa ở dòng có tâm khóa.

Mỗi dòng hoặc khe liền kề ứng với nốt tiếp theo theo thứ tự đô, rê, mi, fa, sol, la, si, rồi quay lại đô. Với tên nốt bằng chữ cái, thứ tự là C, D, E, F, G, A, B, rồi quay lại C. Khi mới làm quen, bạn có thể dùng câu tiếng Anh “Every Good Boy Does Fine” để nhớ tên các nốt trên dòng kẻ của khóa sol theo thứ tự E, G, B, D, F. Nhưng nếu nhớ được nốt mốc của từng khóa, bạn có thể tìm ra mọi nốt trên khuông từ đó.

Nếu mới học đọc nhạc, bạn có thể xem hướng dẫn cách đọc bản nhạc để làm quen với khuông nhạc. Bài về trường độ nốt và tiết tấu giải thích mỗi nốt kéo dài bao lâu.

Vì sao cần nhiều khóa nhạc?

Các khóa nhạc giữ cho nốt của một nhạc cụ nằm gần khuông, thay vì phải viết dày đặc dòng kẻ phụ phía trên hoặc phía dưới. Chẳng hạn, nếu viết một bè cello trầm bằng khóa sol, các nốt sẽ nằm rất xa bên dưới khuông và cần hàng loạt dòng kẻ phụ. Dùng khóa fa thì bè đó dễ đọc hơn. Người ta chọn khóa sao cho các nốt trong âm vực thường chơi của nhạc cụ nằm gần giữa khuông nhạc.

Khóa nhạc còn đi cùng những ký hiệu khác ở đầu khuông. Bộ dấu hóa nằm ngay sau khóa, còn quãng giữa hai nốt trong bản nhạc phụ thuộc vào khóa bạn đang đọc. Bạn có thể tìm hiểu thêm trong bài về quãng âm nhạc. Nếu cần tra nhanh các thuật ngữ liên quan, hãy xem bảng thuật ngữ ký âm.

Khi bạn chuyển bản ghi thành bản nhạc bằng Songscription, mỗi bè tự động được viết bằng khóa phù hợp. Bè bass sẽ ở khóa fa, còn giai điệu ở khóa sol. Bạn không cần tự chọn khóa.