Bài viết thuộc bảng thuật ngữ ký âm.
Fake book là một cuốn tuyển tập dày gồm những bài hát viết dưới dạng lead sheet. Mỗi trang là một bài, chỉ ghi giai điệu, ký hiệu hợp âm và lời nếu có. Tên gọi này xuất phát từ ý tưởng rằng chừng ấy thông tin đủ để một người đi diễn tự thêm phần đệm để chơi trọn bài. Với một cuốn fake book, người chơi có thể mang theo hàng trăm bài đến buổi diễn.
Cuốn sách gom cả một vốn bài để mang đi diễn mà vẫn đủ gọn để đặt trên giá nhạc.
Fake book là gì
Fake book là một cuốn sách đóng gáy gồm nhiều lead sheet. Mỗi trang ghi phần cốt lõi của một bài: giai điệu trên một khuông nhạc, ký hiệu hợp âm phía trên và lời nếu bài có lời. Một cuốn fake book thường chứa hàng trăm bài.
Người đi diễn cần nhiều bài trong cùng một cuốn. Người chơi piano chơi theo yêu cầu, nhóm nhạc jazz chơi những bản quen thuộc thường được chơi lại (jazz standard) hay ca sĩ hát cùng người đàn đệm khó mang theo bản phối đầy đủ cho mọi bài có thể được yêu cầu. Nhưng họ có thể mang một cuốn fake book. Vì mỗi bài chỉ là một lead sheet, người chơi tự lo phần đệm. Bạn có thể đọc thêm về lead sheet và một dạng còn gọn hơn là bảng hợp âm.
Real Book
Real Book là cuốn fake book nổi tiếng nhất, một tuyển tập lớn gồm các bản jazz standard mà gần như người chơi jazz nào cũng từng dùng qua. Tên “Real Book” là một cách chơi chữ có chủ ý dựa trên “fake book”.
Real Book xuất hiện vào những năm 1970 dưới dạng bản in lậu. Sinh viên Berklee College of Music biên soạn cuốn sách vì muốn có bản chép chính xác của những bài họ đang học. Sách được truyền tay trong nhiều năm mà không có giấy phép và tác giả không được trả tiền bản quyền. Đó cũng là một lý do khiến cuốn sách này và những cuốn tương tự được gọi là “fake”: chúng không chính thức. Ngày nay, Hal Leonard phát hành các ấn bản Real Book hợp pháp, đã được cấp phép đầy đủ.
Fake book và songbook
Đặt cạnh nhau trên kệ, fake book và songbook có thể trông giống nhau, nhưng nội dung bên trong rất khác.
- Fake book: Mỗi bài là một lead sheet với giai điệu và hợp âm. Bạn đọc giai điệu rồi tự tạo phần đệm.
- Songbook: Các bản phối được viết đầy đủ, thường dành cho piano và giọng hát, với phần đệm ghi từng nốt. Bạn chơi theo bản nhạc.
Fake book chứa hàng trăm bài trong một cuốn. Bạn tự chọn cách chơi mỗi bài, nhưng cần biết hợp âm và tự chơi phần còn lại. Songbook ghi sẵn bản phối đầy đủ để bạn chơi lại theo cùng một cách, nhưng số bài ít hơn nhiều và bạn sẽ chơi theo bản phối có sẵn. Mỗi loại đáp ứng một nhu cầu khác nhau.
Tự làm fake book
Bạn không nhất thiết phải mua fake book. Bạn có thể tự làm một cuốn từ những bài mình chơi. So với một tuyển tập có sẵn, cuốn này thường hữu ích hơn vì mỗi trang đều là bài bạn cần. Bạn chép từng bài thành lead sheet gồm giai điệu và hợp âm, rồi gom lại thành sách.
Phần mất thời gian là tìm ra giai điệu và hợp âm của từng bài. Bạn có thể tự nghe và chép từ bản ghi, hoặc dùng Songscription để lấy giai điệu và hợp âm qua các tùy chọn phối nhạc. Sau đó, bạn xuất kết quả sang MusicXML và mở trong phần mềm chép nhạc để trình bày thành một lead sheet gọn gàng. Làm vậy với từng bài, bạn sẽ có một cuốn fake book gồm đúng những bài mình chơi. Bài hướng dẫn chép lead sheet từ bản ghi trình bày toàn bộ các bước.
Câu hỏi thường gặp
Fake book là gì?
Fake book là tuyển tập lead sheet, mỗi trang một bài với giai điệu và hợp âm. Một cuốn có thể chứa hàng trăm bài để người đi diễn mang theo cả một vốn bài và tự chơi phần đệm.
Vì sao gọi là fake book?
Vì chỉ với giai điệu và hợp âm, người chơi có thể tự thêm phần đệm để chơi thành một bản phối đầy đủ ngay tại chỗ. Những cuốn fake book đầu tiên cũng là tuyển tập không chính thức, chưa được cấp phép, nên tên gọi này còn có thêm một nghĩa khác.
Real Book là gì?
Real Book là fake book nổi tiếng nhất, gồm nhiều bản jazz quen thuộc thường được chơi lại (jazz standard), viết dưới dạng lead sheet. Sách ra đời vào những năm 1970 dưới dạng bản in lậu do sinh viên Berklee biên soạn. Ngày nay, Hal Leonard phát hành những ấn bản hợp pháp đã được cấp phép.
Làm thế nào để tự tạo một cuốn fake book?
Chép những bài bạn chơi thành lead sheet rồi gom lại thành một cuốn. Bạn có thể tự nghe và chép từng bài, hoặc dùng AI tách giai điệu và hợp âm từ bản ghi, sau đó xuất sang MusicXML và trình bày mỗi bài thành lead sheet.
