Piano roll là gì? Vì sao người không biết đọc bản nhạc nên thử dùng

Bài viết này thuộc bộ hướng dẫn học bài hát với piano roll.

Piano roll thể hiện bản nhạc bằng những thanh hình chữ nhật trên một lưới. Nốt càng cao thì thanh nằm càng cao trên màn hình. Thời gian đi từ trái sang phải, nên nốt ngân càng lâu thì thanh càng dài. Bên trái thường có hình bàn phím để bạn biết mỗi thanh ứng với nốt nào. Nếu đọc được lịch hay biểu đồ cột, bạn đã có thể bắt đầu đọc piano roll. Đây là một cách tiếp cận hữu ích cho người yêu âm nhạc nhưng chưa từng học đọc bản nhạc.

Tên gọi piano roll đến từ đâu

Cái tên này có từ trước thời máy tính. Khoảng một thế kỷ trước, đàn piano tự chơi rất phổ biến. Đàn chạy bằng những cuộn giấy dài có đục lỗ. Mỗi lỗ báo cho đàn chơi một nốt; vị trí của lỗ theo chiều ngang cuộn giấy quyết định cao độ, còn độ dài của lỗ quyết định nốt ngân bao lâu. Đưa cuộn giấy qua đàn là đàn tự chơi.

Khi phần mềm âm nhạc ra đời, các nhà thiết kế mượn chính hình ảnh đó để chỉnh sửa nốt. Lưới với những thanh mà ta dùng ngày nay phát triển từ những cuộn giấy đục lỗ ấy. Cách thể hiện này tồn tại lâu đến vậy vì nó rất trực quan.

Cách đọc piano roll trong khoảng một phút

Bạn cần để ý ba điều:

• Vị trí cao thấp là cao độ. Thanh ở gần phía trên là nốt cao, thanh ở gần phía dưới là nốt thấp. Bàn phím bên trái cho biết chính xác đó là nốt nào.
• Độ dài là trường độ. Thanh ngắn là nốt ngắn, thanh dài là nốt ngân lâu. Nhìn độ dài của các thanh, bạn có thể thấy tiết tấu.
• Những thanh xếp chồng là hợp âm. Khi nhiều thanh nằm cùng một cột, các nốt đó được chơi cùng lúc.

Vậy là bạn đã nắm được cách đọc. Trong ký âm thông thường, cùng những thông tin ấy được ghi bằng đầu nốt, thân nốt, đuôi nốt, khóa nhạc, hóa biểu và số chỉ nhịp. Bạn cần học từng ký hiệu trước khi biết chúng tương ứng với âm thanh nào. Những ký hiệu ấy có ích: ký âm ghi nhạc chính xác và thể hiện được nhiều chi tiết. Nhưng với người mới muốn chơi bài đầu tiên, chúng cũng là một trở ngại. Piano roll cho bạn một cách khác để bắt đầu.

Vì sao người chưa biết đọc bản nhạc nên thử piano roll

Nhiều người chơi nhạc rất giỏi mà không đọc bản nhạc: người tự học guitar, nhà sản xuất nhạc, ca sĩ, tay trống hay người học bằng tai và chưa từng cần đến bản nhạc. Piano roll hợp với cách học đó. Mỗi thanh ứng trực tiếp với một phím đàn, nên bạn có thể đối chiếu rồi chơi nốt đó mà không cần giải mã ký hiệu. Khi bài hát phát, bạn thấy các thanh chạy qua màn hình và liên hệ được điều mình nghe với điều mình thấy. Bản nhạc trên trang giấy thì đứng yên. Bạn cũng có thể giảm tốc độ phát mà cao độ không đổi, để theo dõi và tập theo một đoạn chạy nốt nhanh.

Piano roll cũng thuận tiện khi bạn muốn học một bài cụ thể. Bạn không phải vừa đọc bản nhạc vừa chơi mà vẫn phải cố theo kịp bài. Thay vào đó, bạn xem hình ảnh những nốt cần chơi rồi đàn theo ở tốc độ của mình. Bài so sánh piano roll và bản nhạc giải thích kỹ hơn khi nào nên dùng cách nào. Cả hai thể hiện cùng những nốt nhạc theo hai cách khác nhau. Piano roll đòi hỏi ít kiến thức hơn lúc bắt đầu.

Cách tạo piano roll cho bài hát bạn muốn chơi

Bạn không cần tự vẽ piano roll. Đưa bản ghi bài hát dưới dạng tệp hoặc đường liên kết vào Songscription. Songscription chuyển âm thanh thành nốt rồi hiển thị dưới dạng piano roll để bạn đọc, phát lại và chỉnh sửa ngay trong trình duyệt. Bạn có thể giảm tốc độ phát mà không hạ cao độ, chuyển bài sang giọng dễ chơi hơn và sửa những chỗ chưa đúng. Sau đó, bạn tập từng đoạn theo tốc độ của mình.

Nếu sau này muốn xem bản nhạc theo ký âm truyền thống, bạn có thể xem bản chép đó dưới dạng ký âm hoặc xuất ra PDF và MusicXML. Bạn vẫn có thể học đọc bản nhạc khi muốn. Bài hướng dẫn cho người mới về chuyển âm thanh thành piano roll giải thích từng bước.

Nếu muốn đặt điện thoại trước đàn để tập, Anything Piano cũng chuyển âm thanh thành piano roll trên iPhone và iPad. Bài hát được chia thành từng phần để bạn tập lần lượt. Anything Piano nghe khi bạn đàn và cho biết bạn đã chơi những nốt nào mà không cần xuất tệp. Khi bật phần hướng dẫn cách đặt ngón, piano roll còn hiện số chỉ ngón tay.

Một điều cần cân nhắc

Piano roll dễ bắt đầu hơn, nhưng ký âm vẫn có những công dụng riêng. Bản nhạc gọn hơn, ghi được nhiều chi tiết hơn về cách xử lý câu nhạc, nhấn và ngắt nốt. Đây cũng là cách ghi nhạc chung mà người chơi nhạc khác đọc được. Nếu chơi cùng người khác, về lâu dài bạn sẽ muốn biết đọc ít nhất một chút ký âm.

Bắt đầu với piano roll không ngăn bạn học đọc bản nhạc về sau. Khi đã chơi vài bài và nghe được âm thanh tương ứng với những hình trên lưới, bạn có thể thấy ký âm dễ hiểu hơn vì đã có âm thanh để đối chiếu. Bạn có thể bắt đầu với piano roll, rồi học đọc bản nhạc khi sẵn sàng.