Cách chuyển bản ghi âm thành piano roll cho người mới bắt đầu

Bài này thuộc bộ hướng dẫn học bài hát với piano roll.

Piano roll là cách nhìn âm nhạc dưới dạng một lưới. Thời gian chạy từ trái sang phải, cao độ tăng từ dưới lên trên, còn chiều rộng của mỗi hình chữ nhật cho biết trường độ của nốt. Chuyển âm thanh thành piano roll cũng là chuyển âm thanh sang MIDI: từ một dạng sóng liên tục thành danh sách những nốt riêng lẻ. Với chế độ xem piano roll, bạn chỉnh kết quả trực tiếp trên hình thay vì phải sửa mã hay văn bản.

Piano roll thực chất là gì

Hãy hình dung một lưới có bàn phím piano chạy dọc mép trái. Mỗi hàng trên lưới tương ứng với một phím. Thời gian chạy từ trái sang phải, thường có vạch nhịp để đánh dấu từng ô nhịp. Mỗi nốt là một khối nằm ngang, bắt đầu và kết thúc theo thời điểm nốt vang lên và ngừng lại. Hàng chứa khối đó cho biết cao độ của nốt.

Piano roll thể hiện âm nhạc như vậy. Chẳng hạn, một nốt đen C4 trong nhịp 4/4 ở 120 bpm sẽ là hình chữ nhật rộng nửa giây trên hàng C4. Một hợp âm ngân sẽ là ba hoặc bốn hình chữ nhật xếp chồng lên nhau. Một chuỗi nốt chạy nhanh trông như bậc thang tạo từ những khối ngắn. Bạn sẽ không thấy ký hiệu tiết tấu như trên khuông nhạc, chẳng hạn nốt đen, nốt móc đơn hay dấu chấm dôi, cũng không thấy dấu hóa ở đầu khuông. Đổi lại, bạn thấy trực tiếp mỗi nốt bắt đầu và kết thúc lúc nào, ở đúng cao độ nào.

Vì sao nên chuyển âm thanh thành piano roll

Piano roll phù hợp với một số công việc sau:

• Chỉnh sửa trực tiếp. Nhấp vào một nốt rồi kéo sang cao độ khác. Kéo cạnh phải để nốt dài hơn, hoặc xóa nốt đó. Thay đổi trên hình tương ứng với thay đổi trong bản nhạc, không cần học thêm quy tắc ký âm để chỉnh.
• Vừa nghe vừa xem. Khi piano roll đồng bộ với âm thanh gốc, bạn dễ phát hiện nốt đặt sai chỗ, sai quãng tám hoặc kết thúc quá sớm.
• Phát dưới dạng MIDI. Khi đã có piano roll, bạn có thể phát bằng âm thanh của bất kỳ nhạc cụ nào, đổi nhịp độ hoặc đưa dữ liệu MIDI vào một dự án DAW.
• Không cần diễn giải tiết tấu. Khi viết bản nhạc, người chép phải chọn cách ký âm, chẳng hạn dùng nốt đen chấm dôi hay nối một nốt móc đơn với một nốt đen. Những lựa chọn đó có thể che khuất điều thực sự diễn ra trong bản ghi. Piano roll hiển thị những gì có trong đó.

Piano roll không có những quy ước trên bản nhạc in thông thường như khuông nhạc, khóa nhạc, số chỉ nhịp, ký hiệu cách chơi, số chỉ ngón tay và ký hiệu sắc thái. Nếu bạn muốn có một bản để người chơi piano đọc, piano roll là bước trung gian. Còn nếu bạn cần MIDI để chỉnh sửa hoặc muốn tiếp tục làm việc với bản thể hiện sát bản ghi, có thể bạn sẽ dừng ở piano roll.

Nếu bạn muốn có piano roll để ngồi xuống chơi bài hát, đó chính là cách Anything Piano hoạt động trên iPhone và iPad. Sau khi chuyển âm thanh thành piano roll, Anything Piano mở chế độ tập, nghe qua mic và đánh dấu những nốt bạn chơi đúng. Số chỉ ngón tay cũng có thể hiển thị trên từng nốt để bạn biết dùng ngón nào.

Quá trình chuyển đổi

Bước 1: Chọn bản ghi

Bản ghi càng sạch thì piano roll tạo ra càng sạch. Dễ xử lý nhất là bản ghi một nhạc cụ độc tấu với ít tiếng ồn nền. Khó nhất là bản phối đầy đủ. Nếu bạn bắt đầu từ một bài hát hoàn chỉnh nhưng chỉ cần phần của một nhạc cụ, hãy tách các bè trước rồi đưa riêng bè nhạc cụ đó vào công cụ chép nhạc.

Bước 2: Chuyển âm thanh sang MIDI

Chọn công cụ tạo được cả MIDI lẫn chế độ xem piano roll. Songscription làm cả hai trong một bước và cho bạn tua qua piano roll để đối chiếu với âm thanh gốc ngay trong cùng giao diện. Bạn không cần nhập MIDI vào một DAW riêng chỉ để kiểm tra. Muốn tìm hiểu kỹ hơn về công nghệ phía sau, bạn có thể đọc hướng dẫn chuyển âm thanh sang MIDI.

Bước 3: Mở kết quả trong trình chỉnh sửa piano roll

Nếu công cụ chép nhạc đã có piano roll, bước này diễn ra tự động. Trình tạo piano roll của Songscription tạo piano roll trực tiếp từ âm thanh và có những thao tác chỉnh sửa cơ bản để bạn sửa lỗi trong kết quả: chuyển nốt giữa tay phải và tay trái khi mô hình chia sai, hoặc xóa nốt thừa. Nếu dùng công cụ khác, bạn có thể xuất MIDI rồi mở trong Ableton Live, Logic Pro, FL Studio, GarageBand, Cubase, Reaper hoặc một DAW khác. Những phần mềm này đều có chế độ xem piano roll. Một lựa chọn miễn phí khác là MuseScore, có thể hiển thị MIDI đã nhập trong trình chỉnh sửa tương tự piano roll, dù đây không phải chế độ xem quen thuộc của các trình soạn bản nhạc.

Bước 4: Sửa lỗi của mô hình

Phát âm thanh và đối chiếu với piano roll. Có vài lỗi thường nhìn thấy trên lưới: nốt sai quãng tám nằm cách vị trí đúng một quãng tám; nốt bị sót tạo ra khoảng trống trong hợp âm dù bản ghi vẫn có tiếng nốt đó; nốt kết thúc quá sớm có hình chữ nhật dừng lại khi âm thanh vẫn còn ngân; nốt thừa là một hình chữ nhật nằm ở chỗ bạn không nghe thấy tiếng nào. Khi đã thấy lỗi, bạn có thể kéo, xóa hoặc đổi độ dài của nốt để sửa.

Cách đọc và chỉnh sửa piano roll

Các thao tác cơ bản

Các trình chỉnh sửa piano roll có cách điều khiển gần giống nhau, chủ yếu khác về hình thức. Những thao tác thường gặp là:

• Nhấp vào nốt để chọn. Kéo nốt để đổi cao độ và thời điểm vào nốt.
• Kéo cạnh phải của nốt để đổi trường độ.
• Nhấp đúp vào chỗ trống hoặc dùng công cụ bút chì để thêm nốt.
• Velocity là lực đánh nốt MIDI, điều khiển độ to khi phát. Chỉ số này thường hiện bằng một thanh mảnh bên dưới mỗi nốt hoặc bằng độ đậm nhạt của màu. Bạn có thể chỉnh nó để tạo sắc thái khi phát MIDI.
• Phóng to hoặc thu nhỏ bằng bánh xe chuột hoặc cử chỉ chụm ngón tay. Phóng to hoặc thu nhỏ theo chiều ngang thay đổi độ chi tiết theo thời gian; theo chiều dọc thay đổi số cao độ bạn nhìn thấy.

Những thao tác chỉnh sửa thường gặp

Để sửa nốt sai quãng tám, chọn nốt rồi kéo lên hoặc xuống mười hai hàng, thao tác này chỉ mất hai giây. Xóa một nốt do mô hình thêm nhầm mất một lần nhấp. Nếu mô hình chia sai hai tay, bạn có thể chuyển nốt từ tay phải sang tay trái hoặc ngược lại bằng một thao tác trong những trình chỉnh sửa thể hiện hai tay trực quan. Bạn không cần biết lý thuyết âm nhạc để làm những thao tác này: cứ chỉnh hình trên lưới, âm nhạc sẽ thay đổi tương ứng. Vì vậy, piano roll là điểm bắt đầu dễ làm quen cho người mới, kể cả khi bạn chưa hiểu cách đọc bản nhạc thông thường.

Piano roll và các định dạng khác

Nếu đang phân vân giữa piano roll và bản nhạc thông thường, bạn có thể dùng piano roll để chỉnh sửa, còn bản nhạc để biểu diễn. Người biểu diễn đọc bản nhạc. Trên piano roll, bạn kiểm tra và sửa lỗi trước khi xuất sang dạng bản nhạc. Bài so sánh piano roll và bản nhạc giải thích kỹ hơn khi nào nên dùng từng định dạng.

Lời kết

Piano roll thể hiện trực tiếp nhất những gì có trong bản ghi âm. Khi viết bản nhạc thông thường, người chép phải diễn giải bằng cách căn nốt vào lưới nhịp, làm tròn và chọn chỗ chia ô nhịp. Những bước đó cần thiết để người chơi đọc được, nhưng cũng tạo thêm một lớp diễn giải giữa bạn và bản ghi. Piano roll bỏ qua lớp diễn giải ấy. Các nốt bạn nghe thấy được thể hiện trực tiếp trên lưới.

Với người mới, cách thể hiện trực tiếp này rất dễ làm quen. Bạn không cần biết đọc bản nhạc để nhìn piano roll và theo dõi những gì đang diễn ra. Bạn cũng không cần biết nốt móc đơn chấm dôi là gì để sửa một nốt nằm sai chỗ. Piano roll thường là điểm bắt đầu phù hợp trước khi học thêm các ký hiệu trong bản nhạc. AI nhận diện các nốt, còn bạn sửa những nốt nó nhận sai.