Cách đọc piano roll

Piano roll thể hiện âm nhạc bằng hình ảnh. Trục dọc cho biết cao độ. Bạn đối chiếu với bàn phím bên trái để biết đó là nốt nào. Thời gian chạy từ trái sang phải, còn mỗi thanh là một nốt có độ dài tương ứng với thời gian giữ nốt. Bạn không cần biết đọc bản nhạc, cũng không phải giải mã khóa nhạc, dấu hóa hay ký hiệu tiết tấu. Nốt cao nằm phía trên, nốt xuất hiện sau nằm về bên phải, nốt dài có thanh rộng hơn. Dựa vào vị trí và chiều rộng của thanh nốt, bạn có thể đọc piano roll, theo dõi khi phát và so sánh nó với bản nhạc.

Hai trục của piano roll

Piano roll là một lưới có hai trục. Trục dọc cho biết cao độ: nốt cao nằm phía trên, nốt thấp nằm phía dưới. Dọc mép trái là bàn phím piano xoay dọc để bạn đối chiếu. Mỗi hàng ứng với một phím: nếu thanh nốt nằm ở hàng của nốt Đô giữa thì đó là nốt Đô giữa.

Trục ngang là thời gian, chạy từ trái sang phải. Những đường dọc mờ chia trục thành ô nhịp và phách, giống như vạch trên thước. Nốt ở phía ngoài cùng bên trái xuất hiện lúc bắt đầu, còn nốt ở xa hơn về bên phải xuất hiện sau. Nhìn lên xuống để biết nốt nào, nhìn trái phải để biết lúc nào chơi.

Giữ mỗi nốt bao lâu

Mỗi nốt trên piano roll là một hình chữ nhật. Mép trái của hình thẳng với vị trí phách bên dưới và cho biết lúc nốt bắt đầu. Chiều rộng cho biết nốt kéo dài bao lâu. Nốt cần giữ lâu có thanh rộng kéo dài qua nhiều phách, còn nốt ngắn có thanh hẹp. Nhìn chiều rộng của thanh là biết cần giữ nốt bao lâu, không cần quy đổi.

Khi đọc bản nhạc, bạn cần phân biệt nốt đen, nốt trắng hay nốt có dấu chấm dôi. Trên piano roll, bạn nhìn hình dạng: thanh càng rộng thì giữ nốt càng lâu. Những nốt xếp chồng theo chiều dọc tại cùng một vị trí ngang được chơi cùng lúc thành hợp âm.

Đọc theo khi phát

Khi phát piano roll, một vạch dọc gọi là vạch phát chạy từ trái sang phải trên lưới. Nốt vang lên khi vạch phát chạm đến mép trái của thanh nốt, giúp bạn biết mình đang ở đâu trong bài.

Với piano roll dùng để học đàn, hình ảnh thường chuyển động thay cho vạch phát. Các nốt cuộn hoặc rơi về phía bàn phím, lần lượt đi đến một điểm cố định. Bạn nhấn từng phím khi thanh nốt tương ứng chạm tới điểm đó. Bạn cũng có thể giảm tốc độ phát để đoạn nhanh chạy chậm lại, dễ theo dõi và chơi theo hơn. Bài hướng dẫn học đàn với piano roll nói kỹ hơn về cách tập này.

Piano roll và bản nhạc

Piano roll và bản nhạc mô tả cùng những nốt nhạc theo hai cách khác nhau. Piano roll thể hiện nốt trên lưới mà không cần dùng ký hiệu nhạc: độ cao thể hiện cao độ, chiều ngang thể hiện thời gian. Bản nhạc ghi cao độ, tiết tấu, sắc thái, cách nhấn nhả và nhiều thông tin khác trên khuông nhạc. Bản nhạc chứa nhiều thông tin hơn trên cùng một khoảng giấy nhưng cũng cần nhiều thời gian hơn để học đọc.

Không có cách nào luôn tốt hơn. Piano roll giúp bạn bắt đầu nhanh khi muốn chơi một bài hát mà chưa từng đọc bản nhạc. Bản nhạc ghi lại đầy đủ hơn, dễ mang theo và là cách ghi nhạc chung để người chơi chia sẻ với nhau. Nhiều người bắt đầu với piano roll rồi chuyển sang đọc bản nhạc. Bạn có thể xem phần so sánh đầy đủ tại piano roll và bản nhạc, hoặc tìm hiểu định dạng này trong bài piano roll là gì.

Bạn sẽ gặp piano roll ở đâu

Piano roll thường xuất hiện ở hai nơi. Trong phần mềm làm nhạc như Ableton, Logic và FL Studio, piano roll là lưới để chỉnh sửa nốt. Người làm nhạc vẽ, kéo và cắt ngắn nốt ngay trên lưới đó.

Trong ứng dụng học đàn, bạn thấy những nốt rơi trên một lưới tương tự để chơi theo trên bàn phím hoặc màn hình. Synthesia là ứng dụng được biết đến rộng rãi nhất và mở các tệp MIDI do bạn đưa vào. Anything Piano tạo piano roll từ bản ghi và nghe qua mic khi bạn chơi. Anything Piano cũng có thể ghi số ngón tay lên nốt, từ 1 cho ngón cái đến 5 cho ngón út.

Hai cách dùng này có chung cách bố trí: cao độ theo chiều dọc, thời gian theo chiều ngang và độ dài nốt theo chiều rộng của thanh. Nếu muốn xem một bản ghi theo cách đó, bạn có thể tìm hiểu cách chuyển âm thanh thành piano roll. Với bất kỳ bản ghi nào, Songscription có thể tạo piano roll và bản nhạc trong cùng một lần chuyển soạn để bạn chọn cách đọc phù hợp.