Phần lớn bài trong thư viện của ứng dụng học piano là nhạc pop tiếng Anh và nhạc cổ điển phương Tây. Nếu bạn lớn lên cùng nhạc phim Hindi, ballad Hàn Quốc, nhạc kinh điển Ai Cập, afrobeats Nigeria, ranchera Mexico hay nhạc pop tiếng Quan thoại, có lẽ bạn từng tìm trong thư viện mà chẳng thấy bài nào. Bạn cũng có thể đã nghĩ ứng dụng ấy không dành cho mình. Quả thật, khi làm ứng dụng, nhóm phát triển đã không nghĩ đến những người nghe nhạc như bạn, nhưng lý do không nằm ở chỗ những bài hát ấy không hợp với đàn piano.
Lý do nằm ở cách người ta soạn bản nhạc. Mỗi bài trong thư viện ứng dụng trước hết phải có người viết ra, và một nhóm phải quyết định bài nào đáng để bỏ công soạn. Kết quả là thư viện phản ánh ngành công nghiệp đã bỏ tiền làm ra nó, chứ không phản ánh toàn bộ âm nhạc đã thu âm. Khoảng trống lớn nhất lại nằm ở những nơi có đông người yêu nhạc nhất.
Từng khu vực có khoảng trống khác nhau. Đàn piano cũng có giới hạn về những âm thanh nó tái hiện được. Khi không tìm thấy bản soạn, bạn vẫn có thể bắt đầu từ bản ghi.
Chúng tôi làm ra Songscription, và nhóm của chúng tôi cũng làm ra Anything Piano. Các công cụ của chúng tôi không khắc phục được giới hạn của hệ thống lên dây. Giới hạn này ảnh hưởng đáng kể đến kết quả.
Vì sao thư viện thiên về nhạc Anh Mỹ
Hai yếu tố cùng ảnh hưởng đến quyết định dành công sức soạn nhạc cho bài nào.
Cần đúng người soạn nhạc. Phải có người viết một bản piano chơi được. Soạn một bản piano hay cho thể loại mà người soạn không lớn lên cùng khó hơn bạn tưởng. Người soạn không quen với cách luyến láy của một truyền thống âm nhạc có thể làm mất những nét ấy. Chính người muốn chơi bài đó sẽ nghe ra những nét tinh tế bị soạn sai.
Nhu cầu được đo ở thị trường ứng dụng đã có mặt. Nếu ứng dụng có ít người dùng trong một khu vực, dữ liệu phân tích cũng ghi nhận ít lượt tìm kiếm từ khu vực đó. Nhóm làm ứng dụng lấy con số ấy làm lý do không soạn thêm bài của khu vực đó, và người nghe ở đó tiếp tục không tìm đến ứng dụng. Nhìn vào thư viện, người ta tưởng không có nhu cầu, trong khi phần lớn vấn đề là thiếu bài để đáp ứng nhu cầu ấy.
Khoảng trống ở từng khu vực
So sánh độ phủ của các dòng nhạc trong thư viện ứng dụng, độ phù hợp với piano và khả năng chép nhạc từ bản ghi
| Dòng nhạc | Trong thư viện ứng dụng | Độ phù hợp với piano | Chép nhạc từ bản ghi |
|---|---|---|---|
| Nhạc phim Hindi và nhạc pop Ấn Độ | Một số ít bài nổi tiếng | Rất hợp, thường có piano làm chủ đạo | Tốt |
| K-pop và ballad Hàn Quốc | Rất ít | Rất hợp, keyboard nổi bật | Tốt |
| J-pop và nhạc chủ đề anime | Gần như không có | Hợp | Tốt |
| Mandopop và Cantopop | Gần như không có | Rất hợp, nhiều bài ballad | Tốt |
| Pop Latin, bolero, ranchera | Một vài bài kinh điển | Hợp | Tốt |
| Afrobeats và highlife | Không có | Hợp một phần, chủ yếu dựa vào groove (cảm giác tiết tấu) | Khá |
| Pop Ả Rập và Thổ Nhĩ Kỳ | Không có | Tùy điệu thức | Khá |
| Nhạc cổ điển dùng vi âm | Không có | Không thể thể hiện đầy đủ | Chỉ gần đúng |
Phần lớn những dòng nhạc này rất hợp với piano, dù thư viện ứng dụng ít có chúng. Trong bản ghi gốc, nhạc phim Hindi, ballad Hàn Quốc và Trung Quốc hay pop Latin thường có piano làm chủ đạo. Vì vậy, chúng dễ học trên piano hơn nhiều bài rock phương Tây lấy guitar làm chủ đạo.
Giới hạn của đàn: 12 nốt
Phần mềm không thể giải quyết giới hạn này. Mỗi quãng tám trên đàn piano có 12 cao độ cố định, được lên dây theo hệ bình quân. Một số truyền thống âm nhạc lớn dùng những cao độ nằm ngoài 12 nốt ấy.
Maqam Ả Rập dùng các quãng một phần tư cung. Nốt nằm giữa Mi và Mi giáng tạo nên nét riêng của maqam Rast và Bayati không có trên bàn phím piano. Chơi phím gần nhất không tạo ra một phiên bản chỉ hơi khác của điệu thức ấy, mà tạo ra một điệu thức khác. Makam Thổ Nhĩ Kỳ cũng gặp giới hạn tương tự với các quãng riêng của mình. Nhạc cổ điển Ấn Độ dựa vào shruti nhỏ hơn bán cung và gamaka, tức những âm luyến và rung giữa các cao độ. Búa đàn gõ vào dây piano không thể tạo ra những âm luyến ấy.
Trên thực tế, nhạc phim và nhạc pop từ những truyền thống này thường được viết cho nhạc cụ và bản phối vốn đã khá gần với hệ bình quân, nên chơi tốt trên piano. Với nhạc truyền thống và cổ điển, bạn sẽ chỉ có một bản gần đúng. Bạn có chấp nhận bản gần đúng ấy hay không còn tùy vào âm thanh bạn muốn chơi. Nhiều người vẫn thích chơi giai điệu dựa trên maqam bằng piano, nhưng âm thanh không giống khi chơi trên đàn oud hay qanun. Ai nói hai cách đó giống nhau thì đang cố bán cho bạn điều gì đó.
Nhạc lấy bộ gõ làm chủ đạo cũng gặp một giới hạn liên quan, dù nhẹ hơn. Một bài afrobeats hay highlife có nét riêng ở tiết tấu trống và những bè guitar đan vào nhau. Bản rút gọn cho piano giữ được hòa âm nhưng mất đi groove làm nên sức sống của bài. Đây là vấn đề về kết cấu âm thanh, không phải hệ thống lên dây. Cách thường dùng là lấy phần giai điệu và hòa âm, rồi chấp nhận rằng bạn đang chơi một bản piano, không phải bản sao của bản ghi. Bài viết về bản rút gọn cho piano nói thêm về những lựa chọn khi soạn.
Cách học một bài hát chưa có bản soạn
Nếu tìm mãi không thấy bản nhạc, bạn có thể học từ bản ghi, dù bài hát thuộc truyền thống nào.
Bạn có thể đưa một tệp âm thanh hoặc đường dẫn YouTube, TikTok hay Instagram vào Anything Piano. Mô hình chép nhạc lấy phần piano từ bản ghi và hiển thị thành các nốt rơi để bạn đàn theo. Ứng dụng nghe bạn chơi qua micro hoặc nhận tín hiệu MIDI qua kết nối Bluetooth hay USB. Các nốt trên piano roll cũng có thể hiện số ngón để bạn biết dùng ngón nào cho từng nốt.
Mô hình không phân biệt ngôn ngữ hay thị trường. Nó phân tích cao độ và tiết tấu trong âm thanh, nên một bài nhạc phim Tamil, một bài ballad Thổ Nhĩ Kỳ hay một bài pop Mỹ đều là cùng một loại dữ liệu đầu vào. Bạn không phải chờ thư viện thêm bài hát hoặc chờ đến lượt bài được soạn. Bạn có thể đưa vào bài hát bố mẹ từng bật trên xe theo cùng cách như một bài của Coldplay. Các ứng dụng dựa vào thư viện không làm được điều đó và cũng khó có thể sớm làm được.
Anything Piano hiển thị piano roll dành cho đàn piano, nên không thể thể hiện những vi âm đã nói ở trên, cũng như chính cây đàn không chơi được chúng. Ứng dụng chỉ tạo bài hướng dẫn bằng piano roll với các nốt rơi, không tạo bản nhạc. Nếu muốn có bản nhạc để in, ghi chú hoặc đưa cho giáo viên, bạn có thể dùng chép nhạc piano để chuyển cùng bản ghi thành bản nhạc, MIDI và MusicXML.
Tự nghe và chép nhạc vẫn là cách tốt nhất để phát triển khả năng âm nhạc. Cách này đặc biệt có ích ở đây vì nhiều bài dùng điệu thức và chu kỳ tiết tấu không có trong nhạc pop phương Tây. Tự tìm ra chúng giúp bạn học cách dùng những chất liệu ấy, chứ không chỉ học một bài hát. Bài chép nhạc bằng tai hướng dẫn cách làm. Khi một giai điệu không nằm gọn trong giọng trưởng hay giọng thứ, bài giải thích về điệu thức sẽ cho bạn thêm kiến thức nền.
Lưu ý khi tập từng dòng nhạc
- Nhạc phim Hindi. Đây thường là một trong những dòng nhạc dễ bắt đầu nhất, vì nhiều bài đã có sẵn câu piano hoặc harmonium làm nền. Chú ý các nốt luyến trong giọng hát. Trên bản nhạc chúng trông như nốt hoa mỹ, nhưng lại tạo nên nét riêng của cả giai điệu.
- K-pop và ballad Hàn Quốc. Keyboard nổi bật và hòa âm rõ giúp chép nhạc tốt hơn. Ballad thường dễ đàn hơn nhạc dance, nơi đoạn nhạc gây ấn tượng có thể là một lớp âm thanh synth thay vì một câu nhạc.
- Mandopop và Cantopop. Hai dòng nhạc này có nhiều bài ballad, thường có piano đệm và rất thú vị để chơi. Nếu định hát, hãy kiểm tra giọng bài hát có hợp quãng giọng của bạn không. Bạn thường cần chuyển giọng cho hợp giọng hát.
- Pop Latin và bolero. Hòa âm phong phú và hợp với piano. Chỗ khó thường nằm ở cảm giác tiết tấu hơn là ở các nốt, và bản chép nhạc không dạy được cảm giác ấy. Hãy nghe nhiều hơn đọc.
- Afrobeats và highlife. Lấy phần giai điệu và hòa âm, rồi tìm cách gợi lại groove bằng tay trái. Bản bạn chơi sẽ là một phiên bản dành cho piano.
- Pop Ả Rập và Thổ Nhĩ Kỳ. Kiểm tra điệu thức trước. Những bài dùng điệu thức nằm trong 12 bán cung sẽ chơi tốt trên piano; bài dùng quãng một phần tư cung thì không. Biết điều đó trước sẽ giúp bạn quyết định có dành cả buổi tối để tập bài ấy hay không.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao ứng dụng học piano không có bài hát bằng ngôn ngữ của tôi?
Mỗi bài hát trong thư viện ứng dụng đều do một người soạn lại. Các nhóm làm ứng dụng tập trung vào những bài có nhu cầu cao nhất theo số liệu ở thị trường họ đang kinh doanh, thực tế chủ yếu là nhạc pop tiếng Anh và nhạc cổ điển phương Tây. Anything Piano đi theo hướng khác: từ chính bản ghi, ứng dụng tạo piano roll với các nốt rơi để bạn đàn theo, không cần bài hát có sẵn trong thư viện.
AI có thể chép nhạc không phải tiếng Anh không?
Có. Mô hình chép nhạc phân tích cao độ và tiết tấu thay vì đọc lời hát hay dữ liệu mô tả, nên ngôn ngữ không ảnh hưởng đến quá trình chép nhạc. Kết quả phụ thuộc vào kết cấu âm thanh của bản ghi: một bài ballad Bollywood có piano làm chủ đạo hoặc một bài K-pop có bè keyboard rõ thường cho kết quả chép nhạc tốt, còn bản phối dày, lấy bộ gõ làm chủ đạo thì khó hơn. Giới hạn thực sự nằm ở hệ thống lên dây, không phải ngôn ngữ.
Có thể chơi nhạc cổ điển Ả Rập hoặc Ấn Độ trên piano không?
Bạn có thể đàn một phần, nhưng cần biết âm thanh nào sẽ mất đi. Đàn piano có 12 bán cung cố định theo hệ bình quân, nên không thể chơi các quãng một phần tư cung vốn là nét chính của maqam Ả Rập, cũng như shruti vi âm và gamaka luyến giữa các cao độ trong nhạc cổ điển Ấn Độ. Nhạc phim và nhạc pop từ những truyền thống này thường đủ gần với hệ bình quân để chơi trên piano. Nhạc truyền thống và cổ điển sẽ chỉ là bản gần đúng.
Làm sao tập một bài Bollywood hoặc K-pop trên đàn piano?
Hãy bắt đầu từ bản ghi thay vì tìm bản nhạc, vì ngoài một số bài nổi tiếng, bản soạn được xuất bản rất hiếm. Đưa bài hát vào một công cụ chép nhạc. Anything Piano tạo piano roll để bạn đàn theo và giảm tốc độ phát khi tập. Nếu muốn đọc bản nhạc, Songscription tạo bản nhạc có thể in từ cùng bản ghi. Sau đó tập từng đoạn và kiểm tra giọng bài hát có hợp quãng giọng của bạn không nếu bạn định hát.
Lời cuối
Khi thư viện không có thứ nhạc bạn yêu thích, bạn có thể ngầm hiểu rằng học piano nghĩa là phải học nhạc của người khác trước. Những bài bạn thực sự muốn chơi đành để sau, nếu còn dịp. Không ít người tìm vài lần không thấy rồi kết luận rằng piano không dành cho mình. Thật lạ khi một danh sách chờ soạn nhạc của người khác lại dẫn họ đến kết luận ấy.
Bạn có thể bắt đầu từ bản ghi thay vì tiếp tục tìm bản soạn. Bản ghi đã có sẵn và chứa mọi thứ mà bản soạn sẽ thể hiện. Đó là cách Anything Piano xử lý bất kỳ bài hát nào bạn đưa vào. Mô hình phân tích âm thanh không xét bài hát được phát hành ở thị trường nào. Nhờ vậy, nhiều người có thêm cơ hội học thứ nhạc họ muốn chơi. Giới hạn của chính cây đàn vẫn còn đó, như với các quãng một phần tư cung. Ngoài những giới hạn ấy, nhiều bài hát đơn giản là chưa có ai chép ra.
