Bài viết này thuộc bộ hướng dẫn đơn giản hóa bản nhạc.
Một người mới học thích một bài hát, tìm được bản nhạc rồi khựng lại. Cả trang kín nốt: hai tay đều phải chơi liên tục, hợp âm dày, những chuỗi nốt nhỏ chạy nhanh, thêm các dòng kẻ phụ xếp chồng trên và dưới khuông nhạc. Bài hát vẫn hay, chỉ là bản phối trên trang quá khó chơi. Bạn có thể chỉnh lại bản phối.
Đơn giản hóa bản nhạc là giảm bớt những gì diễn ra cùng lúc để bản nhạc vừa sức người chơi mà vẫn giữ được bài hát.
Đơn giản hóa bản nhạc thực ra là làm gì?
Bản nhạc khó đọc và khó chơi hơn khi có nhiều thứ diễn ra cùng lúc. Có năm yếu tố thường làm bản nhạc khó với người mới học. Đơn giản hóa là giảm từng yếu tố ấy xuống.
- Nếu có quá nhiều nốt cùng lúc, hãy giảm mỗi hợp âm xuống còn hai hoặc ba nốt. Mỗi tay chơi một hợp âm bốn nốt nghĩa là bạn phải tìm tám nốt cùng một lúc.
- Nếu hợp âm quá dày, hãy thay cách rải đầy đủ các nốt hợp âm bằng một nốt trầm hoặc một thế bấm đơn giản gồm hai nốt.
- Với tiết tấu dồn dập, đổi tiết tấu đảo phách và những nốt ngắn chạy nhanh thành các nốt có trường độ đều đặn hơn, dễ đếm hơn.
- Ở những chỗ phải giãn tay quá rộng, sắp xếp lại các nốt cách nhau hơn một quãng tám để người có bàn tay nhỏ hơn vẫn với tới.
- Bớt những nốt trang trí và chuỗi nốt nhanh, giữ lại các nốt tạo nên câu nhạc.
Những thay đổi này đều giữ nguyên giai điệu. Bạn bớt nốt ở phần đệm và giữ lại câu nhạc chính. Bài viết về các mức độ khó của bản nhạc giải thích cách những yếu tố này góp phần tạo nên từng mức độ.
Trước và sau khi chỉnh
Hãy hình dung đoạn mở đầu của một bài pop ballad chưa giảm độ khó, rồi xem tám ô nhịp ấy sau khi được đơn giản hóa cho người mới học.
| Thành phần | Trước khi chỉnh (bản gốc) | Sau khi chỉnh (cho người mới học) |
|---|---|---|
| Tay phải | Giai điệu cùng các nốt hòa âm | Chỉ còn giai điệu |
| Tay trái | Hợp âm bốn nốt chơi rải | Một nốt trầm hoặc một hợp âm đơn giản mỗi ô nhịp |
| Tiết tấu | Đảo phách, có nốt chấm dôi | Nốt đen và nốt trắng đều đặn |
| Nốt trang trí | Nốt luyến nhỏ và các câu nhạc ngắn chơi nhanh | Đã bỏ |
| Khi nghe | Bản phối đầy đủ | Vẫn nhận ra rõ bài hát |
Bản sau khi chỉnh dễ đọc hơn nhiều mà vẫn nghe rõ là bài hát ấy, vì các nốt bị cắt đều nằm ở phần đệm, còn giai điệu vẫn nguyên vẹn.
Cách nhanh: dùng công cụ chỉnh độ khó bản nhạc
Tự chỉnh từng chỗ như trên khá mất công. Công cụ chỉnh độ khó bản nhạc làm việc đó tự động. Bạn chọn một mức từ mới bắt đầu, mới học, đầu trung cấp, trung cấp, cuối trung cấp cho đến bản chép gốc. Công cụ sẽ chỉnh bản nhạc theo mức đã chọn: giảm số nốt vang lên cùng lúc, chỉnh tiết tấu cho dễ chơi hơn, giảm độ giãn tay, bớt nốt trong hợp âm và bỏ các chuỗi nốt trang trí nhỏ. Bạn có thể tập theo các mức này: chơi bản dành cho người mới bắt đầu trước, rồi lên một mức khi thấy bản đó đã dễ. Bạn vẫn tập cùng một bài hát ở mỗi mức. Bài hướng dẫn đơn giản hóa bản nhạc nói kỹ hơn về công cụ này.
Tự chỉnh: nên cắt gì trước?
Nếu muốn tự chỉnh trong trình biên tập, hãy tìm chỗ khó trong bảng dưới đây và thử cách xử lý tương ứng.
| Chỗ khó | Nên làm trước |
|---|---|
| Cả hai tay đều phải chơi liên tục | Để tay phải chỉ chơi giai điệu |
| Phần tay trái quá dày | Thay hợp âm đầy đủ bằng một nốt trầm |
| Tiết tấu khó đếm | Chỉnh thành các nốt có trường độ đều đặn |
| Có những chuỗi nốt nhỏ chạy nhanh | Xóa nốt trang trí, giữ lại nốt chính |
| Giọng có nhiều dấu thăng hoặc dấu giáng | Chuyển sang giọng dễ hơn |
Nếu chơi piano, bài hướng dẫn làm cho một bản nhạc piano dễ chơi hơn giải thích cách bớt nốt tương tự cho từng tay.
Giữ cho người nghe nhận ra bài hát
Đừng cắt phần mà mọi người vẫn hay ngân nga. Hãy giữ giai điệu và câu nhạc đặc trưng, rồi giảm những phần còn lại xuống mức tay bạn chơi được. Nếu giọng là một trong những lý do chính khiến bản nhạc khó chơi, hãy thử chuyển sang giọng dễ hơn trước khi bớt nốt. Ít dấu thăng và dấu giáng hơn đôi khi đã đủ làm trang nhạc dễ đọc hơn. Bạn có thể bắt đầu từ bản ghi muốn chơi theo, dùng công cụ chuyển âm thanh thành bản nhạc, rồi giảm độ khó xuống mức vừa sức hiện tại. Nếu bạn dạy nhạc, bài hướng dẫn đơn giản hóa bản nhạc cho học viên giải thích những cách này cho người dạy.
Bạn cũng có thể tập mà không cần đọc trang nhạc. Nếu bạn vướng ở chỗ đọc nốt trên khuông nhạc hơn là chơi các nốt, Anything Piano hiển thị cùng bài hát dưới dạng piano roll, với các nốt hiển thị thành thanh, trên iPhone và iPad. Bạn có thể giảm tốc độ xuống thật chậm và chơi từng tay. Ứng dụng nghe và đánh dấu những nốt bạn chơi, đồng thời hiện số ngón trên nốt nếu bạn bật Fingering. Cách hiển thị này giúp bạn chơi theo mà không cần đọc nốt trên khuông nhạc; phần nhạc vẫn giữ nguyên độ khó.
Câu hỏi thường gặp
Làm sao để đơn giản hóa bản nhạc cho người mới học?
Có hai cách. Cách nhanh là dùng công cụ chỉnh độ khó bản nhạc. Công cụ này tự giảm độ khó bằng cách bớt nốt trong hợp âm, giảm số nốt vang lên cùng lúc, làm tiết tấu dễ chơi hơn và giảm độ giãn tay. Nếu muốn tự chỉnh trong trình biên tập, bạn có thể giữ giai điệu, đơn giản hóa phần tay trái thành nốt đơn hoặc hợp âm đơn giản, rồi cắt bớt những chuỗi nốt trang trí nhanh. Cả hai cách đều giảm bớt những gì bạn phải chơi cùng lúc mà người nghe vẫn nhận ra giai điệu.
Đơn giản hóa bản nhạc có làm thay đổi bài hát không?
Thao tác này thay đổi bản phối, còn bài hát vẫn giữ nguyên. Một bản đơn giản hóa tốt giữ lại giai điệu và những hợp âm chính mà người nghe nhận ra, đồng thời bỏ bớt những phần chủ yếu làm bài khó hơn: các bè giữa dày đặc, chuỗi nốt trang trí nhanh và những chỗ phải giãn tay quá rộng. Khi phát lại, bạn vẫn nhận ra bài hát ấy, chỉ có ít nốt đệm dưới giai điệu hơn. Hãy giữ giai điệu và câu nhạc đặc trưng, rồi cắt bớt phần đệm thay vì phần mọi người vẫn hay ngân nga.
Công cụ chỉnh độ khó bản nhạc là gì?
Đây là công cụ chỉnh độ khó của bản nhạc để người chơi đọc và đàn theo. Công cụ có nhiều mức từ mới bắt đầu đến bản gốc. Ở mỗi mức, công cụ giảm số nốt vang lên cùng lúc, chỉnh tiết tấu cho dễ chơi hơn, giảm độ giãn tay, bớt nốt trong hợp âm và bỏ những nốt trang trí nhỏ. Người mới học có thể chơi một phiên bản vẫn nghe ra bài hát ngay bây giờ, rồi lên mức tiếp theo khi đọc nhạc và chơi đàn tốt hơn.
Tôi có thể chơi một bài dễ hơn mà không cần phần mềm soạn nhạc không?
Bạn có thể tự chọn cách chơi dễ hơn ngay trên đàn: chỉ chơi giai điệu, giữ một nốt trầm đơn giản thay cho hợp âm đầy đủ ở tay trái và chơi chậm lại. Nhưng để có trang nhạc rõ ràng, dễ đọc và ghi đúng những gì bạn đã chọn, bạn sẽ cần viết lại. Chép bài hát thành bản nhạc, chỉnh độ khó bằng công cụ hoặc tự bớt nốt. Khi đó bạn có một trang nhạc gọn gàng, vừa sức thay vì phải nhớ trong đầu những chỗ cần chơi khác đi.
