Lượng tử hóa MIDI là gì? Vì sao bản nhạc từ MIDI trông rối?

Lượng tử hóa MIDI là đưa thời điểm các nốt về lưới tiết tấu để khớp chính xác với phách. Một tệp MIDI nghe rất tự nhiên nhưng khi mở thành bản nhạc lại có thể đầy những nốt ngắn nối với nhau và dấu lặng lạ. Tệp ghi lại thời điểm thực tế của từng nốt, còn bản nhạc cần thể hiện tiết tấu mà người chơi định chơi.

Khi chuyển một bản ghi sang MIDI rồi nhập vào MuseScore, một giai điệu đơn giản có thể biến thành nốt móc tư và dấu lặng chấm dôi. Hiểu cách lượng tử hóa hoạt động, bạn có thể chọn giữ thời điểm vào nốt tự nhiên đến mức nào và chỉnh tiết tấu đều đến đâu.

MIDI lưu thời điểm như thế nào?

MIDI lưu thời điểm bằng tick, không phải bằng trường độ nốt. Tệp MIDI chia mỗi phách thành một số bước nhỏ cố định, thường là 480 hoặc 960 tick cho mỗi nốt đen, rồi ghi lại tick bắt đầu và kết thúc của từng nốt. Tệp không ghi “đây là nốt móc đơn”, mà ghi kiểu như “nốt này bắt đầu ở tick 1.447 và kết thúc ở tick 1.688”.

Độ chính xác ấy rất có ích cho phần âm thanh. Khi một người chơi piano đánh giai điệu, các nốt không rơi đúng phách tuyệt đối. Một nốt ở đỉnh câu nhạc có thể vào sớm 15 mili giây, còn một nốt khác hơi chậm lại vì người chơi nhấn vào đó. MIDI ghi lại những khác biệt ấy, nên khi phát phần biểu diễn được ghi bằng MIDI, ta vẫn nghe thấy sắc thái tự nhiên. Nếu bạn chưa quen với MIDI, hãy bắt đầu từ bài MIDI là gì và chứa những gì.

Vì sao MIDI thô hiện thành bản nhạc rối?

Bản nhạc phải ghi tiết tấu bằng cách kết hợp những trường độ chuẩn, trong khi cách chơi thực tế hiếm khi khớp chính xác với chúng. Vì vậy, với mỗi nốt MIDI chưa lượng tử hóa, phần mềm ghi nhạc phải chọn làm tròn về trường độ gọn hoặc ghi đúng thời điểm có trong tệp.

Lấy một nốt đen bắt đầu hơi muộn và kết thúc hơi sớm làm ví dụ. Nếu ghi đúng từng chút, nó sẽ thành một dấu lặng ngắn, rồi một nốt móc đơn chấm dôi nối với nốt móc ba, sau đó lại là một dấu lặng ngắn. Cả bài như vậy sẽ thành một bản nhạc sau khi nhập gần như không đọc nổi, với cao độ đúng nhưng bị vùi trong dấu nối, dấu lặng và những tiết tấu khó chơi. Vấn đề nằm ở cách ghi tiết tấu, không phải cao độ.

Đó cũng là lý do MIDI chuyển soạn từ âm thanh thường trông rối hơn MIDI ghi từ đàn phím nối vào DAW (phần mềm làm nhạc) khi có tiếng máy đếm nhịp. Bản chuyển soạn từ một bản ghi thực tế bám theo cách chơi, kể cả khi nhịp độ xê dịch, người chơi dùng rubato (co giãn nhịp theo cách diễn đạt) hoặc chủ ý đẩy nhanh hay chậm lại. Những chi tiết ấy cần cho bản phát lại, nhưng lại gây khó cho phần mềm ghi nhạc.

Lưới, mức độ và swing nghĩa là gì?

Hầu hết DAW và nhiều phần mềm ghi nhạc đều có những lựa chọn lượng tử hóa cơ bản sau.

Lưới là lựa chọn quan trọng nhất. Nếu chia lưới nhỏ hơn tiết tấu của phần nhạc, những chênh lệch nhỏ về thời điểm sẽ bị ghi thành các nốt ngắn, làm bản nhạc rối. Nếu chia quá thưa, những nốt móc kép thực sự sẽ bị ép về móc đơn và một câu nhiều nốt có thể dồn thành hợp âm. Hãy chọn lưới khớp với trường độ ngắn nhất thực sự có trong phần nhạc.

Mức độ quyết định bạn giữ lại bao nhiêu sắc thái. Ở mức 100%, mọi nốt đều nằm đúng trên vạch. Ở mức 60%, một nốt vốn vào muộn 20 tick sẽ còn muộn 8 tick: gần phách hơn nhưng vẫn giữ chút tự nhiên. Nhiều người sản xuất nhạc lượng tử hóa một phần đối với đàn phím và giọng hát, còn trống thì chỉnh 100%.

Swing là một lựa chọn riêng. Một đoạn jazz hoặc shuffle chơi móc đơn kiểu swing sẽ không khớp khi lượng tử hóa theo lưới móc đơn đều, vì các nốt lệch phách nằm gần nốt thứ ba của liên ba hơn là điểm giữa phách. Bạn có thể chọn lưới liên ba hoặc áp dụng mức swing khớp với bản ghi. Trong bản nhạc, tiết tấu swing thường được viết bằng nốt móc đơn đều, kèm chỉ dẫn “Swing” ở đầu bài. Cách này dễ đọc hơn viết đầy đủ các liên ba. Bài trường độ nốt và tiết tấu giải thích thêm về các trường độ và cách chia phách này.

Khi nào nên lượng tử hóa, khi nào nên giữ nguyên?

Khi cần bản nhạc dễ đọc hoặc một groove (cách nhấn và đặt nốt trong phách) bám sát lưới, hãy lượng tử hóa. Còn nếu muốn giữ cách chơi nghe tự nhiên, bạn có thể để nguyên thời điểm. Cùng một phần nốt nhưng cách xử lý sẽ khác tùy bạn định dùng nó vào đâu.

• Với bản nhạc: lượng tử hóa 100% theo lưới khớp với phần nhạc. Người đọc cần tiết tấu rõ ràng hơn là thời điểm chính xác đến từng mili giây của bản gốc.
• Với nhạc đệm hoặc bản remix: lượng tử hóa trống và bass ở mức cao để groove khớp lưới với phần còn lại của bản phối.
• Với piano, giọng hát hoặc nhạc cụ chơi solo trong DAW: chọn mức độ thấp hơn 100%, hoặc chỉ lượng tử hóa những nốt lệch rõ ràng và giữ nguyên phần còn lại.
• Với nhạc rubato hoặc nhịp độ tự do: đừng lượng tử hóa theo lưới cố định. Thay vào đó, chỉnh nhịp độ cho khớp với phần biểu diễn, hoặc chấp nhận rằng MIDI này ghi lại phần biểu diễn chứ không phải bản nhạc.

Trước khi lượng tử hóa, nên đặt đúng nhịp độ và số chỉ nhịp. Nếu vạch nhịp sai, các nốt sẽ bị kéo về sai vạch lưới và kết quả còn tệ hơn bản gốc. Bài cách chỉnh MIDI sau khi chuyển đổi hướng dẫn từng bước, kể cả sửa quãng tám và nốt thừa sau khi lượng tử hóa.

Hai tệp MIDI tải về từ Songscription

Mỗi bản chuyển soạn trong Songscription có hai tệp MIDI. Tệp đã lượng tử hóa và tệp chưa lượng tử hóa dùng cho những mục đích khác nhau.

MIDI theo bản nhạc được tạo từ bản nhạc. Thời điểm của nốt bám theo tiết tấu đã ghi, nên khớp gọn với lưới và khi mở trong phần mềm ghi nhạc sẽ trông giống bản nhạc trên màn hình. Tệp này cũng bao gồm những chỉnh sửa bạn đã làm trong trình chỉnh sửa, chẳng hạn sửa cao độ hoặc di chuyển nốt. Hãy dùng tệp này khi muốn tiết tấu gọn hoặc định tiếp tục làm việc với bản nhạc.

MIDI thô là bản chuyển soạn ban đầu trước khi lượng tử hóa. Tệp giữ nguyên thời điểm bắt đầu, kết thúc và giá trị velocity (lực đánh) của từng nốt trong phần biểu diễn, nên khi phát nghe giống bản ghi thay vì bám cứng vào lưới. Mặc định, nốt trong tệp không bám theo lưới nhịp độ; tệp cũng không nhận các chỉnh sửa trong bản nhạc. Dùng tệp này khi muốn giữ sắc thái của bản gốc trong DAW, rồi lượng tử hóa tại đó với lưới và mức độ phù hợp với phần nhạc.

Nếu sản xuất nhạc, bạn có thể kéo MIDI thô vào DAW, đặt nhịp độ dự án, rồi lượng tử hóa trống và bass ở mức 100%, còn piano ở mức nhẹ hơn. Nếu làm việc với bản nhạc, dùng MIDI theo bản nhạc thường là cách nhanh hơn. Khi muốn bản nhạc rõ ràng trong phần mềm khác, tệp MusicXML xuất ra giữ tiết tấu và bố cục trung thực hơn bất kỳ tệp MIDI nào. Xem thêm cách chuyển MIDI thành bản nhạc và cách nhập MIDI vào DAW để đưa một trong hai tệp vào dự án.

Bài viết liên quan

• Kiến thức cơ bản: MIDI là gì và trường độ nốt và tiết tấu.
• Chỉnh tệp: cách chỉnh MIDI sau khi chuyển đổi.
• Viết bản nhạc: cách chuyển MIDI thành bản nhạc.
• Làm việc trong DAW: cách nhập MIDI vào DAW và dựng lại bài hát trong DAW.